Λισαβόνα: Σχέδια για νέο τελεφερίκ της Γκλόρια, ένα χρόνο μετά την τραγωδία

Ήταν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπόσημα της Λισαβόνας. Όμως, στις 3 Σεπτεμβρίου 2025, το τελεφερίκ της Glória εκτροχιάστηκε και συνετρίβη, προκαλώντας τον θάνατο 16 ανθρώπων και τον τραυματισμό δεκάδων άλλων.

Ένα χρόνο αργότερα, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και το εμβληματικό ιστορικό τελεφερίκ παραμένει εκτός λειτουργίας, ενώ η δημόσια εταιρεία αστικών συγκοινωνιών της Λισαβόνας Carris προετοιμάζει μια λύση για το μέλλον αυτού του ιστορικού τμήματος της αστικής υποδομής.

Ο νέος ανελκυστήρας της Γκλόρια θα έχει διάταξη παρόμοια με την προηγούμενη, αλλά θα είναι πιο σύγχρονος και ασφαλής. Η εταιρεία δηλώνει ότι θέλει να διατηρήσει την ταυτότητα του τόπου και τη σχέση του με την πόλη, παραδέχεται όμως ότι δεν είναι πλέον δυνατόν να ανακατασκευαστεί απλώς το σύστημα που υπήρχε πριν από την τραγωδία.

«Μια ακριβής ρέπλικα δεν θα επέτρεπε την πλήρη κάλυψη των σημερινών απαιτήσεων ασφάλειας, προσβασιμότητας, άνεσης, λειτουργίας και συντήρησης», επισημαίνει η Carris, διευκρινίζοντας ότι «στόχος είναι να διατηρηθούν τα ουσιώδη στοιχεία της ταυτότητας της Γκλόρια, χωρίς να αναπαραχθούν κατά γράμμα οι τεχνικές και κατασκευαστικές λύσεις του παρελθόντος».

Ο διεθνής δημόσιος διαγωνισμός για τον σχεδιασμό του έργου αναμένεται να προκηρυχθεί έως τα τέλη Μαρτίου 2027, ώστε να μπορέσει να εγκαινιαστεί το 2029.

Λίγα είναι γνωστά για τον τελικό σχεδιασμό της λύσης που θα επιλεγεί για τον μελλοντικό ανελκυστήρα της Γκλόρια και ακόμη και η εικόνα που παρουσιάστηκε είναι μόνο μια εννοιολογική αποτύπωση. Το οριστικό τεχνικό σχέδιο θα επεξεργαστεί μέσα στους επόμενους πέντε μήνες.

Η Carris δεν δεσμεύεται ούτε ως προς το ύψος της επένδυσης. Διαβεβαιώνει μόνο ότι πρόκειται για έναν διαφανή διαγωνισμό, ο οποίος θα πραγματοποιηθεί σε δύο παράλληλες φάσεις: την κατασκευή δύο νέων θαλάμων και την πλήρη κατασκευή της νέας υποδομής στην Calçada da Glória.

Σχεδόν έναν χρόνο μετά την τραγωδία, παραμένουν και άλλα αναπάντητα ερωτήματα. Η ασφαλιστική εταιρεία της Carris, η Fidelidade, αναφέρει ότι έχει αναλάβει περίπου 2,3 εκατομμύρια ευρώ σε δαπάνες που συνδέονται με το δυστύχημα, «συμπεριλαμβανομένων, πέρα από τις ήδη επιτευχθείσες συμφωνίες αποζημίωσης, κηδειών, επαναπατρισμών, ιατρικών επισκέψεων, θεραπειών, νοσηλειών, χειρουργικών επεμβάσεων, αποκατάστασης, μεταφορών, χαμένων μισθών, μεταξύ άλλων».

Από τις 16 οικογένειες των θυμάτων που έχασαν τη ζωή τους, μόνο 4 έχουν λάβει αποζημιώσεις. Επτά υποθέσεις βρίσκονται ακόμη σε διαπραγμάτευση.

Μία υπόθεση έχει προσφύγει στη δικαιοσύνη, «αφού μέχρι σήμερα δεν κατέστη δυνατό να επιτευχθεί συμφωνία για την προτεινόμενη αποζημίωση», αποκάλυψε η ασφαλιστική. Υπάρχουν ακόμη τρεις υποθέσεις για τις οποίες «δεν κατέστη ακόμη δυνατό να παρουσιαστεί οριστική πρόταση αποζημίωσης», κυρίως λόγω «της ανάγκης συλλογής απαραίτητων εγγράφων και των νομικών ιδιαιτεροτήτων των εμπλεκόμενων χωρών», όπως εξήγησε.

Όσο για τους 24 τραυματίες, «η οριστική εκτίμηση των αποζημιώσεων θα μπορέσει να γίνει μόνο όταν σταθεροποιηθεί η κλινική τους κατάσταση, ώστε να προσδιοριστεί με ακρίβεια η έκταση των τυχόν μόνιμων βλαβών και των ζημιών που υπέστησαν».

Ο δήμος της Λισαβόνας και η Carris υποστηρίζουν ότι έκαναν ό,τι ήταν δυνατό για τη στήριξη των θυμάτων και των οικογενειών τους, συμπεριλαμβανομένης της ιατρικής, ψυχολογικής και κοινωνικής βοήθειας.

«Το δράμα των θυμάτων και των οικογενειών είναι ένα θέμα εξαιρετικά βαρύ και είναι κάτι που οφείλουμε να βιώνουμε, να σεβόμαστε και να τιμούμε», δήλωσε ο Γκονσάλο Ρέις στους δημοσιογράφους μετά την παρουσίαση της λύσης για τον μελλοντικό ανελκυστήρα της Γκλόρια.

Βέβαιο είναι ότι η Carris, η οποία ανήκει στον δήμο της Λισαβόνας, δεν άνοιξε καμία πειθαρχική διαδικασία σε σχέση με το δυστύχημα. «Καθώς οι έρευνες για την ακριβή διερεύνηση των αιτιών του δυστυχήματος βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, η Carris θεωρεί ότι οποιαδήποτε αξιολόγηση τυχόν ευθυνών πρέπει να γίνει με βάση τα σχετικά πορίσματα», ανέφερε η εταιρεία δημόσιων συγκοινωνιών σε απάντησή της στην εφημερίδα Público .

Σε δηλώσεις της στην ίδια εφημερίδα, η Carris παραδέχθηκε ωστόσο ότι μπορεί να το πράξει αργότερα, «μετά την ολοκλήρωση της διερεύνησης και εφόσον εντοπιστούν ευθύνες».

Σύμφωνα επίσης με το Público , το υπουργείο Δημόσιας Δίωξης ενημερώνει επίσης τους ζημιωθέντες ότι μπορούν να διεκδικήσουν αποζημιώσεις στο πλαίσιο της ίδιας της ποινικής διαδικασίας, ώστε να αποφύγουν την άσκηση αγωγών στα πολιτικά δικαστήρια.

Αυτό ισχύει εφόσον δεν έχουν, στο μεταξύ, λάβει ήδη αποζημίωση από την ασφαλιστική εταιρεία και δηλώσουν ότι καλύπτει όλες τις ζημιές. Σε άλλες περιπτώσεις, ακόμη και αν έχει υπάρξει συμφωνία με την Carris και την ασφαλιστική εταιρεία, οι ζημιωθέντες μπορούν να υποβάλουν αίτημα αποζημίωσης στο ποινικό σκέλος, για παράδειγμα όταν υπάρχουν ζημιές που δεν συμπεριλήφθηκαν στη συμφωνία, όπως η ηθική βλάβη, ή όταν το όριο της ασφαλιστικής κάλυψης δεν ήταν επαρκές για να καλύψει όλα τα βάρη.

Η εφημερίδα Expresso δημοσίευσε την περασμένη Παρασκευή ότι ένα γερμανικό ζευγάρι με ένα παιδί, που τραυματίστηκαν στο δυστύχημα – η γυναίκα και ο άνδρας σοβαρά – προχώρησαν σε αγωγή στα πορτογαλικά δικαστήρια.

Ο Άντριαν και η Γκιουλμπαχάρ Σμιντ επικρίνουν την ασφαλιστική εταιρεία και τις πορτογαλικές αρχές, οι οποίες, όπως λένε, ποτέ δεν τους αναζήτησαν για να δώσουν μια εξήγηση ή να ζητήσουν συγγνώμη. «Κανείς από την Πορτογαλία δεν έδειξε ενδιαφέρον για εμάς μέχρι σήμερα. Κανείς δεν επικοινώνησε μαζί μας, εκτός από την Πρεσβεία της Γερμανίας στη Λισαβόνα. Και από την πορτογαλική ασφαλιστική Fidelidade δεν υπήρξε καμία πληρωμή ή στήριξη», διαβεβαιώνει το γερμανικό ζευγάρι.

Σε ανοικτή επιστολή στα αγγλικά, που παραθέτει η RTP , τα θύματα και οι οικογένειες επικρίνουν τη σιωπή των αρχών και εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για την έλλειψη επαφής με όλους όσοι επλήγησαν από την τραγωδία.

«Για τους περισσότερους από εμάς, αυτή η χρονιά δεν ήταν μόνο περίοδος πένθους. Ήταν αναμονή για πληροφορίες που δεν έρχονται ποτέ και η αίσθηση ότι κανείς δεν μας μιλάει πραγματικά», αναφέρουν στην τρισέλιδη επιστολή στην οποία είχε πρόσβαση η δημόσια τηλεόραση.

Η ομάδα αυτή των πληγέντων από την τραγωδία δηλώνει ότι εξακολουθεί να περιμένει απαντήσεις, στήριξη και ανάληψη ευθυνών και καταγγέλλει την έλλειψη επικοινωνίας τους τελευταίους 12 μήνες.

Οι υπογράφοντες την επιστολή αναγνωρίζουν ότι «η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και ότι οι συγκεκριμένες απαντήσεις απαιτούν χρόνο». «Δεν ζητούμε από κανέναν να βιαστεί ή να εξαγάγει συμπεράσματα πριν γίνουν γνωστά τα γεγονότα», τονίζουν.

Η κριτική στρέφεται ιδίως στην επικοινωνία με τις οικογένειες που ζουν εκτός Πορτογαλίας. Σύμφωνα με την επιστολή, η πρόσκληση για τα εγκαίνια του μνημείου αφιερωμένου στα θύματα, που θα πραγματοποιηθούν την προσεχή Πέμπτη, ήταν η μοναδική άμεση επικοινωνία που είχαν ορισμένοι από τον δήμο της Λισαβόνας μέσα στην τελευταία χρονιά.

Οι συγγενείς διατυπώνουν επίσης μια σειρά αιτημάτων: τακτική επικοινωνία, σαφήνεια ως προς το ποιος φέρει την ευθύνη για το δυστύχημα, απαντήσεις για τη συντήρηση και τις επιθεωρήσεις του εξοπλισμού, ακριβείς πληροφορίες για τη στήριξη που είναι διαθέσιμη στις οικογένειες, διαφάνεια σχετικά με την οικονομική βοήθεια που ανακοινώθηκε για τα θύματα, ταχύτερη διαδικασία ενεργοποίησης των ασφαλιστικών καλύψεων και ταχύτερη πρόσβαση στα έγγραφα που χρειάζονται.

Στο κείμενο αναφέρεται επίσης ότι πολλοί από τους συγγενείς αναγκάστηκαν να προσλάβουν δικηγόρους μόνο και μόνο για να «λάβουν βασικές απαντήσεις, να αντιμετωπίσουν τη γραφειοκρατία και να προσπαθήσουν να ακουστούν από τις πορτογαλικές αρχές». «Αυτό δεν θα έπρεπε να είναι αναγκαίο έναν χρόνο μετά τον χαμό των ανθρώπων που αγαπήσαμε», γράφουν οι υπογράφοντες.

Όσο για το πόρισμα που θα έπρεπε να συμβάλει στη διευκρίνιση των αιτιών του δυστυχήματος και το οποίο αναμενόταν αρχικά τον Σεπτέμβριο, εκτιμάται πλέον ότι θα δημοσιοποιηθεί «ως τα τέλη του πρώτου τριμήνου του 2027», λόγω της πολυπλοκότητας των τεχνικών πραγματογνωμοσυνών.

Το Γραφείο Πρόληψης και Διερεύνησης Ατυχημάτων με Αεροσκάφη και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων (GPIAAF) ανέθεσε σε τρεις εξειδικευμένους φορείς να αξιολογήσουν «τα χαρακτηριστικά, την κατάσταση και τη συμπεριφορά του καλωδίου και της στερέωσής του στο όχημα» και «το σύστημα πέδησης των οχημάτων και τη δυναμική μοντελοποίηση του συστήματος», καθώς και «τις συνθήκες πρόσφυσης των φρένων στις ράγες τύπου Z και των φρένων στους τροχούς».

«Το γεγονός ότι οι ανελκυστήρες της Γκλόρια και του Lavra, πανομοιότυποι πλην της διαδρομής τους, είναι μοναδικοί στον κόσμο, χωρίς άλλα αντίστοιχα οχήματα, καθώς και η περιορισμένη τεχνική τεκμηρίωση που υπάρχει για αυτά, έχει καταστήσει αναγκαία μια σε βάθος μελέτη των χαρακτηριστικών τους μέσω αντίστροφης μηχανικής», υπογράμμισε ο οργανισμός σε ανακοίνωση που επικαλείται το πρακτορείο Lusa.

Σε ό,τι αφορά το καλώδιο και τις συνδέσεις του, «έχουν πραγματοποιηθεί και συνεχίζουν να διεξάγονται διάφορες φυσικές και χημικές δοκιμές, προκειμένου να διαπιστωθούν η κατάσταση και τα μεταλλογραφικά και μεταλλουργικά χαρακτηριστικά των υλικών, καθώς και να συγκριθεί η συμπεριφορά του καλωδίου που ήταν εγκατεστημένο κατά το δυστύχημα με τους τύπους καλωδίων που προβλέπονταν στις αρχικές προδιαγραφές» της Carris.

«Σε ό,τι αφορά τα συστήματα πέδησης των θαλάμων, έχουν πραγματοποιηθεί και εξακολουθούν να διεξάγονται διάφορες λειτουργικές δοκιμές και μετρήσεις παραμέτρων στο όχημα» που καταστράφηκε μερικώς στο δυστύχημα και σε εκείνο που υπέστη μικρότερες ζημιές, «με στόχο να διαπιστωθεί η ικανότητα πέδησης συναρτήσει των διαφόρων πιθανών μεταβλητών, όπως οι ρυθμίσεις, οι συντελεστές πρόσφυσης και άλλες παράμετροι», αναφέρεται στην ίδια ανακοίνωση που επικαλείται το πρακτορείο.

Ένα προκαταρκτικό πόρισμα, που δημοσιεύθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2025, επέκρινε παραλείψεις και ελλείψεις στη συντήρηση του ανελκυστήρα της Γκλόρια, καθώς και την έλλειψη εκπαίδευσης του προσωπικού και εποπτείας των εργασιών της εταιρείας που παρείχε τις υπηρεσίες συντήρησης.

Η αντιπολίτευση στο δημοτικό συμβούλιο της Λισαβόνας έχει επικρίνει την έλλειψη ενημέρωσης και απαντήσεων από τον δήμο σχετικά με τον εκτροχιασμό, ζητώντας πλήρη διαλεύκανση όσων συνέβησαν εκείνη την ημέρα.

Στο μεταξύ, το υπουργείο Δημόσιας Δίωξης έχει ήδη ανακηρύξει τουλάχιστον τρεις κατηγορούμενους στην έρευνα για τις ποινικές ευθύνες στο δυστύχημα: τον πρώην διευθυντή συντήρησης του ηλεκτρικού δικτύου της Carris, τον υπεύθυνο της εξωτερικής εταιρείας που είχε αναλάβει τη συντήρηση των ιστορικών ανελκυστήρων και την ίδια την εταιρεία.

Σύμφωνα με το Público, το υπουργείο αναμένεται να προχωρήσει στην άσκηση κατηγοριών έως τα τέλη του τρέχοντος έτους, αποδίδοντας σε διάφορα πρόσωπα το αδίκημα παραβίασης των κανόνων ασφάλειας, με επιβαρυντική περίσταση τους θανάτους.

Το δυστύχημα είχε συνέπειες και για τους υπόλοιπους ιστορικούς ανελκυστήρες της Λισαβόνας. Οι ανελκυστήρες της Bica και του Lavra, καθώς και ο ανυψωτήρας της Σάντα Ζούστα, που παραμένουν κλειστοί εδώ και περίπου έναν χρόνο μετά τον εκτροχιασμό του ανελκυστήρα της Γκλόρια, εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τεχνική αξιολόγηση.

Σε δηλώσεις του στους δημοσιογράφους, μετά την παρουσίαση της λύσης για τον μελλοντικό ανελκυστήρα της Γκλόρια, ο πρόεδρος της Carris, Ρουί Λόπο, ανέφερε ότι οι ανελκυστήρες της Bica και του Lavra και ο ανυψωτήρας της Σάντα Ζούστα υπόκεινται σε «αυστηρή τεχνική αξιολόγηση, με μεγάλη λεπτομέρεια και προσοχή», χωρίς χρονοδιάγραμμα για την επαναλειτουργία τους, διευκρινίζοντας ότι στον ανελκυστήρα της Σάντα Ζούστα «η αξιολόγηση βρίσκεται σε πιο προχωρημένο στάδιο σε σχέση με τον Lavra, αλλά θα χρειαστεί ακόμη χρόνος».

«Η ασφάλεια δεν είναι διαπραγματεύσιμη και, ως εκ τούτου, δεν χωρούν βεβιασμένες κινήσεις και όλα πρέπει να εξεταστούν με μεγάλη προσοχή», δήλωσε ο ίδιος.

Η τεχνική αξιολόγηση θα κρίνει εάν ο εξοπλισμός μπορεί να λειτουργήσει όπως είναι σήμερα ή αν χρειάζονται τροποποιήσεις ή ακόμη και «μια εντελώς νέα λύση», σημείωσε ο πρόεδρος της Carris.

Ο ανελκυστήρας της Graça, του οποίου η λειτουργία είχε επίσης ανασταλεί για επιθεώρηση, ήταν ο μόνος που επαναλειτούργησε, τον Απρίλιο, επτά μήνες μετά το δυστύχημα στην Calçada da Glória.