Κατεχόμενα: Σκάνδαλο εξωσωματικών με άλλους δότες από αυτούς που είχαν διαλέξει οι γονείς στη Βρετανία (BBC)

Πολύμηνη έρευνα του BBC μετά από καταγγελίες γονέων στη Μεγάλη Βρετανία φέρνουν στο φως ένα μεγάλο σκάνδαλο που έχει στο επίκεντρο κλινική εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα της Κύπρου.

Σύμφωνα λοιπόν με την έρευνα αυτή, τουλάχιστον 30 παιδιά φέρεται να γεννήθηκαν από διαφορετικούς δότες (σπέρματος ή ωαρίων) από αυτούς που είχαν επιλέξει οι γονείς τους στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Μέχρι στιγμής έχει αποδειχτεί από ιδιωτικά εργαστήρια DNA, στα οποία πήγαν οι υποψιασμένοι γονείς, ότι 11 από αυτά τα παιδιά έχουν γενετική καταγωγή από την Τουρκία και άλλες γειτονικές της χώρες.

Αμέλεια ή απλά εξαπάτηση;

Το θέμα είναι πως η κλινική Dogus IVF center στα κατεχόμενα της Κύπρου ισχυριζόταν στους γονείς πως παραλαμβάνει το σπέρμα από τη μεγαλύτερη «τράπεζα» παγκοσμίως, την Cryos International που εδράζεται στη Δανία. Από το 2016 όμως, η Cryos διέκοψε κάθε συνεργασία με την κλινική στα κατεχόμενα, όταν ενημερώθηκε πως το Dogus IVF Center έλεγε σε ασθενή ότι είχε παραγγείλει σπέρμα από την Cryos, αλλά αυτό δεν είχε γίνει ποτέ.

Το BBC μάλιστα απευθύνθηκε στην Cryos, η οποία απάντησε ότι δεν διαθέτει κανένα αρχείο παράδοσης σπέρματος στο Dogus IVF Centre, παρά το γεγονός ότι η κλινική διαφήμιζε επί χρόνια τη συνεργασία της με τη συγκεκριμένη τράπεζα σπέρματος.

Η έρευνα του βρετανικού δικτύου έρχεται σε συνέχεια δημοσιεύματος του περασμένου Μαρτίου, το οποίο είχε φέρει στο φως τις πρώτες επτά αντίστοιχες περιπτώσεις. Aπαντώντας στις καταγγελίες τότε, το «υπουργείο Υγείας» στα κατεχόμενα ανακοίνωσε ότι έχει ξεκινήσει επίσημη έρευνα για την υπόθεση. Ωστόσο, παρά τα επανειλημμένα αιτήματα του BBC για περισσότερες πληροφορίες, δεν έχει δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις.

Οι γονείς αναφέρουν ότι είχαν επιλέξει ανώνυμους δότες βάσει χαρακτηριστικών όπως το ιατρικό ιστορικό, η εμφάνιση, η προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο και τα ενδιαφέροντά τους. Στην πορεία, ωστόσο, άρχισαν να υποψιάζονται ότι στις θεραπείες τους ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε γενετικό υλικό από άλλους δότες.

Όπως αναφέρει το BBC, οι 15 από τις συνολικά 30 περιπτώσεις σχετίζονται με το Dogus IVF Centre στα κατεχόμενα. Τα περισσότερα από τα παιδιά που εξετάστηκαν είχαν συλληφθεί μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) στο Dogus κατά την περίοδο 2012-2024. Αξίζει να σημειωθεί πως ο μέσος όρος κόστους της θεραπείας ξεπερνούσε τα 4.000 ευρώ.

Τρία ονόματα στις καταγγελίες των γονέων

Στις περισσότερες περιπτώσεις των καταγγελιών εμφανίζονται τα ονόματα τριών στελεχών της κλινικής στα κατεχόμενα: Του ιδιοκτήτη και υπεύθυνου διευθυντή, Δρ Σεβκέτ Αλτουρκ, της γιατρού Φιρντέβς Ουγούζ Τιπ και της συντονίστριας ασθενών Τζούλι Χόντσον.

Ο Αλτουρκ δεν ανταποκρίθηκε στα ερωτήματα που του έθεσε το BBC. Από την πλευρά της, η Φιρντέβς απορρίπτει οποιαδήποτε κατηγορία περί παρατυπίας, υποστηρίζοντας ότι την ευθύνη για την έγκριση των διαδικασιών είχε ο Αλτουρκ. Η Χόντσον δεν απάντησε επίσης στα ερωτήματα του βρετανικού δικτύου.

Η Φιρντέβς ήταν επίσης η γιατρός σε ακόμη εννέα παρόμοιες περιπτώσεις, οι οποίες συνδέονται με δύο άλλες κλινικές όπου εργάστηκε μετά την αποχώρησή της από το Dogus το 2015.

Οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις καταγράφηκαν στο Miracle IVF, το οποίο διευθύνει σήμερα. Η ίδια επιμένει ότι η κλινική λειτουργούσε πάντοτε σύμφωνα με τη νομοθεσία. Υποστηρίζει επίσης ότι οι ασθενείς της υπογράφουν έντυπα συγκατάθεσης, στα οποία εξηγείται η διαδικασία επιλογής των δοτών. Ωστόσο, πολλοί από τους γονείς με τους οποίους επικοινώνησε το BBC δηλώνουν ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς.

Η τράπεζα σπέρματος Cryos Internatioan έχει πλέον αναστείλει τη συνεργασία της και με τη Φιρντέβς και το Miracle IVF, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα των «αρχών» στα κατεχόμενα.

Ταυτότητα των δοτών και η ανησυχία των γονέων

Τα κατεχόμενα της Κύπρου έχουν εξελιχθεί σε δημοφιλή επιλογή για Βρετανούς που στρέφονται στο εξωτερικό για θεραπείες γονιμότητας, καθώς οι κλινικές διαφημίζουν χαμηλότερες τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και ευρεία διαθεσιμότητα δοτών.

Όπως σημειώνει, ωστόσο, το BBC, στην περιοχή δεν εφαρμόζεται το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ μόνο η Τουρκία αναγνωρίζει τα κατεχόμενα ως «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου». Εξάλλου η Κύπρος είναι το μοναδικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που κομμάτι της τελεί υπό κατοχή.

Για τις οικογένειες που περιλαμβάνονται στην έρευνα, οι ανησυχίες ξεπερνούν το ζήτημα της γενετικής καταγωγής των παιδιών. Κεντρικό θέμα αποτελεί επίσης η δυνατότητά τους να γνωρίζουν το πραγματικό ιατρικό ιστορικό των βιολογικών δοτών, αλλά και το ενδεχόμενο να έχουν ετεροθαλή αδέλφια των οποίων την ύπαρξη αγνοούν.

«Οι αναφορές αυτές προκαλούν έντονη ανησυχία», δήλωσε η Λόρα Μπρίτζενς, ιδρύτρια της φιλανθρωπικής οργάνωσης Donor Conceived UK. «Αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα για κάθε άτομο που έχει γεννηθεί με τη βοήθεια δότη να γνωρίζει την αλήθεια για την καταγωγή του».

Οδηγία από το Foreign Office της Βρετανίας

Τις τελευταίες ημέρες, το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών επικαιροποίησε επίσης τις ταξιδιωτικές του οδηγίες, προειδοποιώντας ότι οι θεραπείες γονιμότητας στα κατεχόμενα «ενέχουν κινδύνους» λόγω ελλιπούς ρυθμιστικού πλαισίου. Παράλληλα, συνιστά σε όσους εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβληθούν σε εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) στην περιοχή να πραγματοποιούν προηγουμένως ενδελεχή έρευνα.