BM’de yeni genel sekreter yarışı: Guterres'in koltuğuna aday 8 isim kim?

Birleşmiş Milletler (BM), dünya genelinde tırmanan jeopolitik krizler ve derinleşen bütçe sıkıntıları ortamında yeni liderini seçmeye hazırlanıyor.

Görev süresi 31 Aralık'ta dolacak olan Antonio Guterres’in halefi olmak için şu ana kadar 5'i kadın, 3'ü erkek olmak üzere toplam 8 aday resmi olarak yarışa katıldı.

BM Güvenlik Konseyi'ndeki (BMGK) büyük güçlerin farklı isimleri desteklemesi nedeniyle yarıştaki favoriyi kestirmek henüz güç görünüyor. BMGK üyeleri arasında yapılan gayriresmi niyet oylamalarında Guyana'nın Daimi Temsilcisi Carolyn Rodrigues-Birkett ve Costa Rikalı Rebeca Grynspan öne çıkan isimler arasında yer aldı.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi de üst sıraları zorlayan bir diğer aday oldu.

Bir adayın BM Genel Sekreteri olarak atanabilmesi için 15 üyeli BMGK’da en az 9 oy alması ve daimi üyelerden (ABD, İngiltere, Çin, Fransa, Rusya) hiçbirinin veto hakkını kullanmaması gerekiyor. Ardından adayın BM Genel Kurulu’nda onaylanması şart koşuluyor.

İşte BM’nin zirvesine aday olan 8 diplomat ve siyasetçi:

Carolyn Rodrigues-Birkett (Guyana)

Guyana’nın eski Dışişleri Bakanı olan 52 yaşındaki Rodrigues-Birkett, şu anda ülkesinin BM Daimi Temsilcisi olarak görev yapıyor.

BM’nin küresel alanda "güvenilirliğini" yeniden kazanması gerektiğini vurgulayan Guyanalı diplomat, kurumun sadece barış ve güvenlik penceresinden değil, kalkınma ve insan hakları alanındaki başarısıyla da değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Rebeca Grynspan (Kosta Rika)

Kosta Rika’nın eski Devlet Başkanı Yardımcısı olan 70 yaşındaki Grynspan, halen BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) Başkanı olarak görev yapıyor. Grynspan, Rusya-Ukrayna savaşı sürecinde Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması’nın müzakerelerindeki diplomatik rolüyle dikkat çekmişti.

BM'nin "risk almaktan kaçınan" bir yapıya büründüğünü eleştiren Kosta Rikalı ekonomist, seçilmesi halinde kurumun ilk kadın genel sekreteri olmayı hedefliyor.

Michelle Bachelet (Şili)

Şili'nin ilk kadın devlet başkanı ve eski BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri olan 74 yaşındaki Bachelet, uluslararası diplomaside tanınan isimlerden biri. Ancak İnsan Hakları Yüksek Komiserliği döneminde Çin’in Uygur politikalarına yönelik raporları nedeniyle Pekin ile; kürtaj haklarına verdiği destek nedeniyle de ABD’deki muhafazakâr çevrelerle gerilim yaşamıştı.

Bachelet, Brezilya ve Meksika gibi bölge ülkelerinden destek görse de Şili'deki yönetim değişikliğinin ardından kendi ülkesinin desteğini kaybetti.

María Fernanda Espinosa (Ekvador)

Ekvador’un eski Dışişleri ve Savunma Bakanı olan 61 yaşındaki Espinosa, daha önce BM Genel Kurul Başkanlığı görevini de yürüttü. İklim değişikliği ve yerli hakları konularındaki çalışmalarıyla bilinen Espinosa, muhtemel çatışmaları önceden tespit edebilecek bir "erken uyarı mekanizması" kurulması da dahil olmak üzere BM’de kapsamlı reformlar yapılması çağrısında bulunuyor.

Espinosa’nın adaylığı Ekvador yerine Antigua ve Barbuda tarafından sunuldu.

Rafael Grossi (Arjantin)

2019’dan bu yana UAEA Direktörü olarak görev yapan 65 yaşındaki Arjantinli diplomat Grossi, İran nükleer anlaşması ve Ukrayna’daki Zaporijya Nükleer Santrali krizindeki mekik diplomasisiyle tanınıyor.

Görevinden istifa etmeden adaylık sürecini yürüten Grossi, BM Genel Sekreteri'nin küresel krizlerde daha inisiyatif alan ve sahada daha aktif bir rol üstlenmesi gerektiğini savunuyor.

Ivonne A-Baki (Ekvador)

Tonga tarafından aday gösterilen 75 yaşındaki Ekvadorlu diplomat Ivonne A-Baki, ülkesini Washington ve Doha gibi kritik merkezlerde büyükelçi olarak temsil etti. 1995 Ekvador-Peru sınır çatışmasındaki barış görüşmelerinde rol alan A-Baki, Körfez ülkeleri ve Washington yönetimi ile kurduğu yakın diplomatik temaslarla tanınıyor.

Macky Sall (Senegal)

Adaylar arasındaki tek Latin Amerika dışı isim olan 64 yaşındaki Senegal'in eski Devlet Başkanı Macky Sall, Burundi tarafından aday gösterildi. Kalkınma ile barış arasındaki bağa dikkat çeken Sall, üçüncü Afrikalı BM Genel Sekreteri olmak istiyor. Ancak Senegal’deki görev süresinin son yıllarında yaşanan protestolara yönelik sert müdahaleler nedeniyle eleştirilerin odağında yer alıyor.

Olara Otunnu (Uganda)

75 yaşındaki Ugandalı deneyimli diplomat Otunnu, Kofi Annan döneminde BM Genel Sekreter Yardımcısı ve Çatışma Bölgelerindeki Çocuklar Özel Temsilcisi olarak görev yaptı. Uganda Dışişleri Bakanlığı görevinde de bulunan Otunnu, yarıştaki en kıdemli ve tecrübeli adaylar arasında gösteriliyor.