Μάχη για το νερό στην Ουγγαρία: Λίμνες στεγνώνουν και ψάρια πεθαίνουν στο μεγαλύτερο ιχθυοτροφείο

Τον Αύγουστο, εκατοντάδες τόνοι ψαριών πέθαναν σε ένα από τα μεγαλύτερα ιχθυοκαλλιεργητικά συγκροτήματα της Ουγγαρίας, στο Ρέτιμαγιορ κοντά στη Σιμοντόρνια. Το σύστημα λιμνών, με επιφάνεια νερού περίπου 8000 στρεμμάτων, αποτελεί κατάλοιπο των παλιών βάλτων Σάρετ. Ο σημερινός ιδιοκτήτης, Φέρεντς Λέβαι, το αγόρασε το 1994 και έκτοτε το αναπτύσσει συνεχώς, λειτουργώντας το ως σύνθετο αγροτουριστικό συγκρότημα, με κύρια πηγή εσόδων την ιχθυοκαλλιέργεια.

Το ιχθυοτροφικό σύστημα, που αποτελείται από ρηχές, πλούσιες σε τροφή λίμνες διαφορετικού βάθους, καλαμιώνες, νησίδες και λασπώδεις όχθες, προσφέρει ιδιαίτερα συμπυκνωμένο και δύσκολα αντικαταστάσιμο οικότοπο για τα υδρόβια πτηνά. Οι λίμνες Ρετσσιλάζι και η γύρω περιοχή ανήκουν στις αυστηρότερα προστατευόμενες ζώνες της Ευρώπης. Πέρα από την ένταξη στο δίκτυο Natura 2000, έχουν χαρακτηριστεί, βάσει της Σύμβασης Ραμσάρ, υγροβιότοπος διεθνούς σημασίας.

Τα ψάρια ζούνε σε 30 εκατοστά νερό

Ο ιδιοκτήτης και διευθύνων σύμβουλος της Aranyponty Zrt., Φέρεντς Λέβαι, αποδίδει το πρόβλημα στο ότι, κατά τη γνώμη του, οι υδρονομικές αρχές – στην προκειμένη περίπτωση η Διεύθυνση Υδάτων Κεντρικού Δούναβη – κράτησαν νερό από τις ιχθυοκαλλιεργητικές λίμνες για σκοπούς άρδευσης.

«Κατά τη γνώμη μας, λόγω ενός πολύ κακού συστήματος κατανομής του νερού έφτασε εδώ ελάχιστη ποσότητα. Δεν μπορέσαμε καν να πετύχουμε το επίπεδο που θα άρμοζε στην πιο προστατευόμενη περιοχή της Ουγγαρίας, το λεγόμενο οικολογικό επίπεδο, που προβλέπει τουλάχιστον 50% κάλυψη με νερό σε όλη την επιφάνεια» δήλωσε στο Euronews ο Λέβαι.

«Ούτε αυτό το 50% μπορέσαμε να διατηρήσουμε. Ο βαθμός εξάτμισης και η ανεπαρκής παροχή νερού οδήγησαν σε καταστροφή. Περίπου 1.500 στρέμματα είναι ήδη στεγνά, σε άλλα περίπου 4.000 στρέμματα τα ψάρια απλώς επιβιώνουν σε νερό 30–40 εκατοστών, ενώ σε περίπου 2.500 στρέμματα βρισκόμαστε πάνω από τη μισή στάθμη, όπου η ιχθυοκαλλιέργεια λειτουργεί κανονικά» υποστηρίζει ο Λεβάι.

Παρότι στο Ρέτιμαγιορ έγιναν προσπάθειες να περιοριστούν οι ζημιές, 300–350 τόνοι ψαριών χάθηκαν, ζημιά που, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Λέβαι, αντιστοιχεί σε περίπου 400–500 εκατομμύρια φιορίνια. Η χαμηλή στάθμη του νερού επέτρεψε να ζεσταθεί ευκολότερα, γεγονός που επιτάχυνε τον σχηματισμό αερίων, ενώ τα αέρια που προέρχονται από την ιλύ δηλητηρίασαν τα ψάρια. Κατά τον Λέβαι, ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η ξηρασία έθεσε σε κίνδυνο την προστατευόμενη άγρια ζωή, καθώς το σύστημα των λιμνών αποτελεί κατοικία για πλήθος σπάνιων αμφίβιων και πτηνών.

Υπηρεσία Υδάτων: «Δεν κρατήσαμε πίσω νερό»

Το Euronews απευθύνθηκε στην Κεντροδυτική Διεύθυνση Υδάτων, η οποία μας έστειλε αναλυτικές απαντήσεις στα ερωτήματά μας. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Υδάτων, υπήρχε προετοιμασία για την ξηρασία, ωστόσο «το φαινόμενο του θερινού θερμικού θόλου, που προκάλεσε κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε ολόκληρη τη χώρα, δεν ήταν τότε γνωστό».

Από τις 26 Ιουλίου αναγκάστηκαν να επιβάλουν περιορισμούς στη χρήση νερού, βάσει των οποίων η χρήση για ιχθυοκαλλιέργεια μπορούσε να μειωθεί το πολύ κατά 20% και η άρδευση κατά 60%. Όπως υποστηρίζουν, τήρησαν αυτούς τους κανόνες και δεν κράτησαν πίσω νερό. Αντιθέτως, τον Αύγουστο από τον ταμιευτήρα Φεχερβάρτσουργκο, ο οποίος περιέχει κυρίως επεξεργασμένα λύματα της Σέκεσφεχερβαρ, διοχέτευσαν μέσα σε δύο εβδομάδες 1,18 εκατ. m3 νερού για την ενίσχυση της στάθμης στις λίμνες. (Κατά την Υπηρεσία Υδάτων, στον ταμιευτήρα υπάρχει σήμερα ελάχιστα περισσότερο νερό, 1,4 εκατ. m3.)

Κατά τις εκτιμήσεις της Υπηρεσίας Υδάτων, υπό τις ακραίες θερμοκρασίες στην υδάτινη επιφάνεια των 800 εκταρίων μπορεί να εξατμίζονταν έως και 100.000 m3 νερού ημερησίως, οπότε η χρήση νερού για την άρδευση, που ήταν περιορισμένη βάσει των κανόνων, είναι αμελητέα.

«Κατά τη γνώμη μας, η ικανοποίηση των (περιορισμένων) αρδευτικών αναγκών δεν επηρεάζει ουσιαστικά την πολύ μεγάλη ποσότητα νερού που απαιτείται για να καλυφθούν οι απώλειες από την εξάτμιση στη χρήση νερού των ιχθυοκαλλιεργητικών λιμνών», έγραψε στο Euronews η Κεντροδυτική Διεύθυνση Υδάτων. «Την κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν προκάλεσε η άντληση νερού για άρδευση, αλλά η έλλειψη οξυγόνου στο νερό που είχε θερμανθεί λόγω του καύσωνα.»

Χρειάζεται ρύθμιση

Ο Φέρεντς Λέβαι έχει δηλώσει στο Euronews και στο παρελθόν ότι δεν αναζητεί υπευθύνους, αλλά λύσεις. Θεωρεί ότι αυτές βρίσκονται στο να κατασκευάσουν οι γεωργικές επιχειρήσεις δικούς τους ταμιευτήρες, ώστε στις υγρές περιόδους να αποθηκεύουν νερό και στις περιόδους έλλειψης να μην χρειάζεται να μοιράζονται τους πόρους, δίνοντας τότε προτεραιότητα στην κτηνοτροφία και στη βιοποικιλότητα.

Η τοπική υδρονομική αρχή έκλεισε την επιστολή της επισημαίνοντας ότι «η Κεντροδυτική Διεύθυνση Υδάτων εξετάζει σε μορφή μελέτης την υδρολογική κατάσταση του υδατικού συστήματος, με ιδιαίτερη έμφαση στις δεσμεύσεις αποθεμάτων από τους χρήστες νερού που διαθέτουν ισχύουσες άδειες υδροληψίας. Σκοπός της μελέτης είναι να καθοριστεί πώς μπορούν να ικανοποιηθούν οι ανάγκες νερού στο μέλλον. Πιθανότατα θα χρειαστεί αναθεώρηση των αδειών και των πρακτικών λειτουργίας.»