Μετά το Νεπάλ: Παρόμοιες καταστροφές από παγετώνες απειλούν και τις Άλπεις

Οι αρχές στο Νεπάλ εκτιμούν πλέον ότι πίσω από την καταστροφική ξαφνική πλημμύρα βρίσκεται είτε η υπερχείλιση μιας παγετωνίσιας λίμνης είτε η κατάρρευση παγετώνα στην οροσειρά των Ιμαλαΐων. Ορμητά νερά, λάσπη και φερτά υλικά διένυσαν σχεδόν 170 χιλιόμετρα, παρασύροντας τα πάντα από τον νοτιοδυτικό Θιβέτ μέχρι το κεντρικό Νεπάλ.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, τεράστιοι όγκοι νερού και φερτών υλικών παρέσυραν ό,τι βρέθηκε στον δρόμο τους.

Τέτοιου τύπου καταστροφές είναι πιθανές και στην Ευρώπη, στις Άλπεις, επισημαίνει ο ερευνητής παγετώνων Όλαφ Άιζεν. Είναι καθηγητής στο Ινστιτούτο Άλφρεντ Βέγκενερ, που ειδικεύεται στην πολική και θαλάσσια έρευνα, και στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης.

Ως παράδειγμα αναφέρει το δυστύχημα στην ελβετική κοινότητα Μπλάτεν τον Μάιο του 2025. Τότε σημειώθηκε στην περιοχή κατολίσθηση βράχων και κατάρρευση παγετώνα. Ο οικισμός είχε προηγουμένως εκκενωθεί. Ένας 64χρονος άνδρας έχασε τη ζωή του.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Άιζεν, είναι απίθανο το μέγεθος να φτάσει «την κλίμακα που είδαμε στο Νεπάλ».

«Η καταστροφή στο Νεπάλ, από πλευράς όγκου της χιονοστιβάδας, εκτιμάται ότι ήταν περίπου 10 έως 20 φορές μεγαλύτερη από εκείνη στο Μπλάτεν».

«Η Ευρώπη συγκαταλέγεται στις ηπειρωτικές περιοχές που θερμαίνονται ταχύτερα, εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Οι παγετώνες που υποχωρούν γρήγορα και το λιώσιμο του μόνιμα παγωμένου εδάφους προκαλούν αποσταθεροποίηση στις ορεινές περιοχές μεγάλου υψομέτρου», προσθέτει ο Άιζεν.

Περισσότερο επηρεάζονται κυρίως περιοχές σε υψόμετρο από 2.500 έως 3.000 μέτρα, για παράδειγμα στη Γαλλία, την Ιταλία, την Αυστρία και την Ελβετία. Η άνοδος της θερμοκρασίας φέρνει εκεί βαθιές αλλαγές. «Σε συνδυασμό με ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως καύσωνες ή καταρρακτώδεις βροχές, παρόμοιες φυσικές καταστροφές γίνονται ακόμη πιο πιθανές. Ενδεχομένως να είναι και εντονότερες», σημειώνει.

Απειλεί να καταρρεύσει παγετώνας στην Ελβετία

Στην Ελβετία έχουν εξαφανιστεί περίπου 1.000 παγετώνες από το 1850. Συνολικά, μια έκταση περίπου 1.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων έχει μείνει χωρίς πάγο, σύμφωνα με το SRF. Σήμερα στην αλπική χώρα απομένουν γύρω στους 1.300 παγετώνες. Πολλοί είναι μικροί, ορισμένοι όμως ξεπερνούν τα δύο χιλιόμετρα σε μήκος. Την περίοδο 2000–2024 έχει λιώσει το 38% του όγκου του πάγου.

Ένας από τους παγετώνες που παρακολουθούνται εδώ και χρόνια είναι ο κρεμαστός παγετώνας Weisshorn Ost. Στις αρχές της εβδομάδας σημειώθηκαν εκεί τρεις μικρότερες καταρρεύσεις παγετώνα. «Ο συγκεκριμένος παγετώνας παρακολουθείται επί χρόνια και καταγράφονται συνεχώς μετακινήσεις – άλλοτε μεγαλύτερες, άλλοτε μικρότερες», δήλωσε στο SRF ο Φρέντρικ Ιμπόντεν, δήμαρχος της Ράντα, της κοινότητας που συνορεύει με τον παγετώνα.

Εκατοντάδες χιλιάδες κυβικά μέτρα πάγου ενδέχεται να αποκολληθούν από τον παγετώνα. Ωστόσο, προς το παρόν δεν υπάρχει κίνδυνος για τους κατοίκους, σύμφωνα με τον Ιμπόντεν. Παρόλα αυτά, μονοπάτια πεζοπορίας και ποδηλατικές διαδρομές έχουν κλείσει.

Οι καταρρεύσεις παγετώνων οφείλονται σε πολλούς παράγοντες: αφενός μπορεί να αποτελούν φυσικές, κυκλικές διεργασίες, εξηγεί ο ειδικός στους παγετώνες Άιζεν στο Euronews. Ωστόσο, προκαλούνται ολοένα και περισσότερο από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η κατάσταση σε περιοχές που μέχρι πρόσφατα βρίσκονταν μόνιμα κάτω από το μηδέν. Εκεί υπάρχει ο λεγόμενος μόνιμος παγετός, δηλαδή πάγος που παραμένει συνεχώς παγωμένος για τουλάχιστον δύο χρόνια.

«Με τη συνεχιζόμενη άνοδο της θερμοκρασίας, ο μόνιμος παγετός αρχίζει να λιώνει και η βάση ενός παγετώνα να αποσυντίθεται. Έτσι δεν “κολλάει” πλέον τόσο καλά στο υπόστρωμα», εξηγεί ο ερευνητής.

Ο μηχανικός προστατευτικός φραγμός δεν είναι λύση

«Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει παρατηρηθεί ο σχηματισμός μιας “φούσκας” νερού κάτω από τον παγετώνα, ο οποίος στο μέτωπο παραμένει ακόμη παγωμένος». Κατά τη διάρκεια καυσώνων ή έντονων βροχοπτώσεων, αυτή η υδάτινη μάζα μπορεί να ασκήσει τόσο μεγάλη πίεση ώστε το παγωμένο μπροστινό τμήμα του παγετώνα να υποχωρήσει. «Τότε απελευθερώνεται μονομιάς ολόκληρη η μάζα», εξηγεί ο Άιζεν.

Ένα τέτοιο περιστατικό σημειώθηκε το 2022 στη Μαμορλάτα, στις ιταλικές Δολομίτες. Ένας τεράστιος όγκος πάγου αποκολλήθηκε από τον παγετώνα της Μαμορλάτα και παρέσυρε στον θάνατο έντεκα ορειβάτες.

«Η προστασία του κλίματος είναι προστασία των παγετώνων. Κάθε δέκατο του βαθμού λιγότερο μετράει. Αν η μέση θερμοκρασία άρχιζε ξανά να μειώνεται, οι παγετώνες θα μπορούσαν να προσαρμοστούν και να αναπτυχθούν», τονίζει ο Άιζεν. Οι μηχανικές παρεμβάσεις προστασίας δεν έχουν μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα και εφαρμόζονται μόνο σε ορισμένες περιοχές χιονοδρομικών κέντρων, με μεγάλο ενεργειακό και εργατικό κόστος.