Έλεγχος γεγονότων: Οι ψευδείς ισχυρισμοί που «θόλωσαν» το δημοψήφισμα για την ένταξη της Ισλανδίας στην ΕΕ

Η αβεβαιότητα γύρω από τις αλιευτικές ποσοστώσεις φαίνεται ότι έκανε πολλούς Ισλανδούς ψηφοφόρους διστακτικούς απέναντι στην προοπτική ένταξης στην ΕΕ.

Στις 29 Αυγούστου η χώρα ψήφισε «όχι» στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με τις Βρυξέλλες, με ποσοστό 52,8%, ενώ οι συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών βρίσκονται σε παύση από το 2013.

Η προεκλογική εκστρατεία ήταν σκληρή και, όπως έχει συμβεί με πολλές κρίσιμες δημόσιες ψηφοφορίες τα τελευταία χρόνια, στιγματίστηκε από ανακριβείς ισχυρισμούς που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο και στα μέσα ενημέρωσης.

Ένας από αυτούς αφορούσε το κύριο σημείο τριβής του δημοψηφίσματος: την αλιεία.

Ορισμένα μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η υπουργός Εξωτερικών της Ισλανδίας Θόργκερδουρ Κατρίν Γκουναρσντότιρ είχε συνομιλίες με τον πρωθυπουργό της Ολλανδίας Ρομπ Γέτεν για ειδική εξαίρεση από την Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ.

Σύμφωνα με αυτά τα δημοσιεύματα, η Γκουνναρσντότιρ υποστήριξε ότι τέτοιες εξαιρέσεις είχαν τεθεί στο τραπέζι, ενώ η ολλανδική κυβέρνηση διέψευσε κατηγορηματικά την εκδοχή αυτή.

Ωστόσο, η Γκουναρσντότιρ στη συνέχεια απέρριψε αυτούς τους ισχυρισμούς (πηγή στα Αγγλικά), γεγονός που οδήγησε τα μέσα ενημέρωσης να παραδεχθούν ότι η ιστορία είχε σε μεγάλο βαθμό παρουσιαστεί εσφαλμένα.

Παρόλα αυτά, το ζήτημα άγγιξε ένα ευαίσθητο ζήτημα: ο έλεγχος των αλιευτικών περιοχών προστατεύεται σθεναρά στην Ισλανδία, σε βαθμό που οδήγησε σε μια σειρά συγκρούσεων μεταξύ Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου τη δεκαετία του 1950 και του 1970, γνωστών ως «Πόλεμοι του μπακαλιάρου».

Η ένταξη στην ΕΕ θα σήμαινε πιθανότατα ότι η χώρα θα έπρεπε να παραχωρήσει μέρος των ποσοστώσεών της βάσει της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, αν και δεν υπάρχει συναίνεση για το πόσο ακριβώς θα έπρεπε να παραχωρήσει η Ισλανδία.

Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η απώλεια ποσοστώσεων θα ήταν περιορισμένη και θα αφορούσε κυρίως πελαγικά είδη ψαριών (δηλαδή ρέγγες, σαρδέλες, σκουμπριά) που μεταναστεύουν στη θάλασσα και δεν παραμένουν μόνιμα στα ισλανδικά ύδατα.

Ωστόσο, η μη έγκαιρη αντιμετώπιση αυτού του ευαίσθητου ζητήματος ενδέχεται να έχει αμβλύνει τον ενθουσιασμό των ψηφοφόρων για την ένταξη στην ΕΕ, σύμφωνα με τον ειδικό στις διεθνείς σχέσεις Άρνο Μινασιάν.

«Η Ισλανδία δεν πρόλαβε να διαπραγματευτεί την αλιεία και τη γεωργία ούτε το 2009», δήλωσε στην ομάδα επαλήθευσης ειδήσεων του Euronews, Cube. «Η ΕΕ και η Ισλανδία δεν έφτασαν ποτέ σε αυτά τα κεφάλαια, κάτι που είναι ανησυχητικό, γιατί πρόκειται για τα πραγματικά μεγάλα, σημαντικά κεφάλαια για την Ισλανδία».

Περίπου το 4% του εργατικού δυναμικού της Ισλανδίας απασχολείται στην αλιεία, ενώ ο κλάδος αντιστοιχεί περίπου στο 8% του ΑΕΠ της χώρας. «Η αλιεία έχει επομένως σημαντικό οικονομικό και πολιτικό βάρος», πρόσθεσε ο Μινασιάν.

«Αν η Ισλανδία και η ΕΕ δεν μπορούν να διαπραγματευτούν το θέμα εξαρχής, είναι αρκετά μη ρεαλιστικό να περιμένουμε ότι οι Ισλανδοί θα συμφωνήσουν στην επιβολή αυτών των ποσοστώσεων μέσω της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής», σημείωσε.

Όλες οι υποχρεώσεις, χωρίς οφέλη;

Ένας ακόμη παραπλανητικός ισχυρισμός αφορούσε τα δικαιώματα της Ισλανδίας που συνδέονται με την ΕΕ, παρότι δεν είναι κράτος μέλος.

Ορισμένοι, όπως ο πρώην πρωθυπουργός Σίγκμουντουρ Νταβίντ Γκουνλάουγκσον, υποστήριξαν ότι, επειδή η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, απολαμβάνει ήδη όλα τα οφέλη της ιδιότητας του μέλους της ΕΕ.

Ο Γκουνλάουγκσον, ο οποίος είναι σήμερα επικεφαλής του Κεντρώου Κόμματος, προσέθεσε ότι η ένταξη στην ΕΕ θα σήμαινε μόνο μειονεκτήματα και υποχρεώσεις, χωρίς πρόσθετα οφέλη.

Είναι μεν ακριβές ότι, ως μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, η Ρέικιαβικ ήδη ακολουθεί μεγάλο μέρος του οικονομικού πλαισίου της ΕΕ, όμως, επειδή δεν είναι η ίδια μέλος της Ένωσης, δεν έχει θέση στο τραπέζι όταν καθορίζονται οι κανόνες.

Η Ισλανδία δεν διαθέτει ψήφους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ούτε ρόλο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Επιπλέον, δεν έχει πρόσβαση σε ορισμένες επιδοτήσεις και χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ, για να αναφέρουμε μόνο μερικά.

Όσον αφορά το κόστος ένταξης στην ΕΕ, τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα παρουσίασαν ριζικά διαφορετικά ποσά.

Το στρατόπεδο του «Όχι» υπολόγισε το ποσό έως και σε 1 δισ. ευρώ ετησίως (πηγή στα Αγγλικά), ενώ εξέχοντες υποστηρικτές της ένταξης στην ΕΕ εκτίμησαν ότι θα κυμαίνεται λίγο πάνω από 50 εκατ. ευρώ.

Η δεύτερη εκτίμηση φαίνεται να είναι πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα, σύμφωνα με μελέτη του ανεξάρτητου think tank Evropustraumar (πηγή στα Αγγλικά), η οποία υποστηρίζει ότι το καθαρό ετήσιο κόστος της ένταξης της Ισλανδίας στην ΕΕ θα ήταν περίπου 60 εκατ. ευρώ.