Ελλάδα και άλλες 4 χώρες της ΕΕ σχεδιάζουν να στέλνουν μετανάστες σε κέντρα επιστροφής από το 2027

Πέντε χώρες της ΕΕ δηλώνουν ότι αναμένουν να είναι έτοιμες έως το 2027 να στέλνουν παράτυπους μετανάστες σε κέντρα απέλασης που θα έχουν δημιουργηθεί εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ανακοίνωση έγινε μετά από συνάντηση στην Κοπεγχάγη την Παρασκευή, στην οποία συμμετείχαν οι αρμόδιοι υπουργοί της Δανίας, της Αυστρίας, της Γερμανίας, της Ολλανδίας και της Ελλάδας.

Οι υπουργοί συμφώνησαν σε ένα κοινό μοντέλο για τα «κέντρα επιστροφής» — δομές που θα φιλοξενούν αιτούντες άσυλο των οποίων οι αιτήσεις έχουν απορριφθεί από τις πέντε χώρες και δεν μπορούν να επιστραφούν στις χώρες καταγωγής τους.

Η ομάδα των πέντε κρατών διαπραγματεύεται αυτή την περίοδο τη δημιουργία των κέντρων σε έδαφος μίας ή περισσότερων χωρών-εταίρων, οι οποίες δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί. Η Ουγκάντα και η Ρουάντα θεωρούνται οι πιο πιθανές επιλογές, σύμφωνα με αρκετά δημοσιεύματα του Τύπου.

«Η σημερινή κατευθυντήρια αρχή αποτελεί τη βάση για την περαιτέρω πορεία [...] ώστε να είμαστε έτοιμοι να μεταφέρουμε τους πρώτους παράτυπους μετανάστες σε χώρα-εταίρο εκτός ΕΕ το 2027», δήλωσε ο Δανός υπουργός Μετανάστευσης Μόρτεν Μπέντσκοβ.

Υποστήριξε ότι τα κέντρα δεν είναι «φυλακή» ή «στρατόπεδο κράτησης», αλλά εγκαταστάσεις όπου «οι χώρες-εταίροι δίνουν στους παράτυπους μετανάστες μια νέα ευκαιρία».

Οι 5 της ΕΕ θα χρηματοδοτούν τα κέντρα

Οι πέντε χώρες αναμένεται να χρηματοδοτήσουν πλήρως τα κέντρα και ενδέχεται επίσης να προσφέρουν πρόσθετη χρηματοδότηση, εμπορικές συνεργασίες ή άλλα κίνητρα στις χώρες-εταίρους. «Ένα σύστημα κέντρων επιστροφής θα δημιουργηθεί μέσω ισότιμων και αμοιβαία επωφελών συνεργασιών με χώρες εκτός ΕΕ», αναφέρεται στο έγγραφο των κατευθυντήριων αρχών.

Το νέο μοντέλο αναμένεται επίσης να οδηγήσει σε αισθητή μείωση του αριθμού των ανθρώπων που μεταναστεύουν παράνομα προς την ΕΕ. «Κοινός μας στόχος είναι να ωθήσουμε την παράνομη μετανάστευση προς το μηδέν», δήλωσε ο Αυστριακός υπουργός Γκέρχαρντ Κάρνερ.

Στο μεταξύ, οι επαφές με πιθανούς εταίρους συνεχίζονται και οι συζητήσεις «γίνονται βαθύτερες και πιο γόνιμες», όπως είπε ο Έλληνας υπουργός Θάνος Πλεύρης, ο οποίος ελπίζει να ανακοινώσει σύντομα μια συμφωνία.

Οι πέντε υπουργοί αναμένεται να συναντηθούν ξανά στο Μόναχο στα τέλη Σεπτεμβρίου.

Οι συμφωνίες με τις χώρες εκτός ΕΕ θα καθορίσουν τις διαδικασίες που θα ισχύουν για τους μετανάστες στα κέντρα επιστροφής, τις συνθήκες παραμονής τους και τις ευθύνες των κρατών της ΕΕ που συμμετέχουν.

Οι υπουργοί ανέφεραν ότι το εγχείρημα θα υλοποιηθεί σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης, και σε πλήρη συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ και τις διεθνείς υποχρεώσεις.

Τον Ιούνιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τον «αυστηρότερο έως σήμερα» νόμο για τη μετανάστευση, που δίνει στα κράτη-μέλη το δικαίωμα να δημιουργούν κέντρα επιστροφής μέσω συμφωνιών με χώρες εκτός ΕΕ. Η υιοθέτηση του «κανονισμού για την επιστροφή» αναμένεται να γίνει το φθινόπωρο, με την τελική έγκριση από τις χώρες της ΕΕ, όπως δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ στο Euronews.

Η πλειονότητα των χωρών της ΕΕ φαίνεται να ενδιαφέρεται για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής, ενώ η Ιταλία έχει ήδη ένα παρόμοιο σχέδιο σε ισχύ με την Αλβανία.

Δεκαεννέα κυβερνήσεις της ΕΕ θεωρούν ότι πρόκειται για μια «καινοτόμο λύση» που πρέπει να προωθηθεί για τη διαχείριση της μετανάστευσης, όπως κατέστη σαφές σε κοινή επιστολή που στάλθηκε στους ηγέτες της ΕΕ τον περασμένο Ιούνιο, υποδηλώνοντας ότι τα κέντρα θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικότητα μάλλον νωρίτερα παρά αργότερα.

Ζητήματα νομιμότητας

Τα κέντρα επιστροφής έχουν προκαλέσει ανησυχίες στην Ευρώπη σχετικά με τη συμβατότητά τους με το δίκαιο της ΕΕ και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ιδέα έχει δεχθεί έντονη κριτική από την ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών και μη κυβερνητικές οργανώσεις.

«Το να στέλνεις ανθρώπους σε κέντρα απέλασης εκτός ΕΕ σημαίνει να ξεριζώνεις παιδιά, ενήλικες και οικογένειες από τις ζωές που έχουν χτίσει στην Ευρώπη και να τους υποβάλλεις σε παρατεταμένη κράτηση σε μέρη που δεν γνωρίζουν καν», δήλωσε η Μισέλ ΛεΒουά, διευθύντρια της Picum, μιας ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες που προωθεί τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα.

Μέχρι στιγμής, οι προσπάθειες μεταφοράς μεταναστών σε χώρες εκτός ΕΕ δεν έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχείς.

Το Ηνωμένο Βασίλειο εγκατέλειψε ένα σχέδιο για την απέλαση αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα, όπου θα εξετάζονταν οι αιτήσεις τους. Η Δανία ακύρωσε ένα παρόμοιο σχέδιο το 2023, αλλάζοντας τη στρατηγική της από εθνική προσέγγιση σε ευρωπαϊκή.

Η Ιταλία είχε αρχικά προβλέψει τη φιλοξενία περίπου 3.000 μεταναστών τον μήνα στα αλβανικά κέντρα της· ο πραγματικός αριθμός φέρεται να είναι μόλις 500 συνολικά από τότε που οι εγκαταστάσεις μετατράπηκαν σε κέντρα απέλασης τον Μάρτιο του 2025.

Το συνολικό κόστος ξεπερνά τα 670 εκατομμύρια ευρώ και, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη ιταλικού πανεπιστημίου, η κράτηση μεταναστών σε αυτά τα κέντρα έχει αποδειχθεί πολύ πιο δαπανηρή για την Ιταλία από τη φιλοξενία τους στο δικό της έδαφος.