Homeros'un memleketi İzmir mi? Bornova'daki mağara yeniden gündemde

İzmir'in dışındaki zeytin ağaçlarıyla kaplı yamaçlara bakan bir tepede, yöre halkı tarafından nesillerdir Homeros'un “Odysseia”yı kaleme aldığı yer olarak bilinen bir mağara bulunuyor.

“Burası her zaman yöre halkı tarafından Homeros Vadisi olarak adlandırıldı. Dünyanın dört bir yanından gezginler, Homeros'un şiirlerini yazdığı söylenen mağarayı görmek için buraya gelirdi” diyor, bu konuda bir kitap kaleme alan araştırmacı Altan Altın.

Aslında Homeros'un destanlarını tam olarak nerede yazdığı bilinmiyor ve onun mağarasına ilişkin pek çok efsane bulunuyor. Bugün ise Christopher Nolan'ın gişe rekortmeni filmi “Odysseus” sayesinde bu tartışma daha da canlı ve güncel hale geldi.

Şair, çok uzun zamandır İzmir bölgesiyle ilişkilendiriliyor. Bölge, tarihinin büyük bölümünde antik Smyrna olarak biliniyordu.

1. yüzyılda yaşamış Yunan tarihçi ve coğrafyacı Pausanias, “Smyrnalıların güzel sularıyla Meles Nehri vardır ve kaynağında, Homeros'un şiirlerini yazdığı söylenen mağara bulunur” diye yazmıştı.

Bu sözler, Homeros'un yaşamı ve MÖ 8. yüzyılda doğduğuna inanılan nehrin konumu hakkında yüzyıllardır süren ve bugün de devam eden tartışmayı körükledi.

Dikkat çekici bir kesinlik

Kayalarla dolu mağarayı ziyaret etmek kolay değil.

Mağaranın içindeki duvarlara ziyaretçiler Yunanca yazılar karalamış. Ancak bu yazıların ne kadar eski olduğu bilinmiyor.

Homeros'un kökenine Yunanistan'ın Sakız Adası da dahil olmak üzere başka yerler de sahip çıkıyor. Ancak antik Smyrna ve bugün Bornova'nın bulunduğu çevre, şairle yakından ilişkilendiriliyor.

Altın, Agence France-Presse'ye yaptığı açıklamada, “Benim için Homeros'un Bornovalı olduğuna şüphe yok. Her halükârda, Smyrna ve Sakız'ı da kapsayan İyonya bölgesindendir. O, bu toprakların insanıdır” dedi. İyonya, Türkiye'nin Ege kıyılarında yer alan antik Yunan bölgesinin adı.

Altın tezini desteklemek için, Homeros'un tanrılaştırılmasını tasvir eden ve MÖ 3. yüzyıla tarihlenen bir frize işaret ediyor. Araştırmacı, frizde Bornova'daki mağaranın dikkat çekici bir kesinlikle betimlendiğini söylüyor.

“Bu kabartma zaten biliniyordu ancak hiç kimse Homeros'un mağarasında bulunanlarla aynı ayrıntıları fark etmemişti. Bu kadar ayrıntılı bir coğrafi betimleme ilk kez gün ışığına çıktı” diyor.

Bölgedeki arkeolojik bulgular da Homeros'la bir bağlantıya işaret ediyor.

Arkeolog Mehmet Akif Erdem, “Kazılarda ortaya çıkarılan buluntular, özellikle de Homeros'un tasvirinin yer aldığı sikkeler, antik Smyrna sakinlerinin şairi kendilerinden biri olarak gördüğünü gösteriyor” dedi.

Erdem, “‘İlyada’ ve ‘Odysseia’, İyon ve Aiol lehçelerinde yazılmıştı. Bu da antik Smyrna ve Bornova'nın Homeros'un memleketleri arasında olabileceğine işaret ediyor” diye aktardı.

Her yerde Homeros

Kökenlerine ilişkin akademik tartışmanın ötesinde, Homeros Bornova'nın her yerinde.

İzmir'in bilinen en eski tarihöncesi insan yerleşimi kabul edilen Neolitik Yeşilova Höyüğü'nde, üzerinde “İlyada ve Odysseia destanlarını bu topraklarda derledim. Bornova'da yaşadım” yazan bir Homeros büstü bulunuyor.

Zaten Homeros'a adanmış bir kitap fuarına ev sahipliği yapan ve yerel bir parkta Truva Savaşı'nın kahramanı Hektor'un heykelini barındıran ilçe, antik şaire yönelik ilginin yeniden canlanmasından yararlanmak amacıyla mağarayı restore ederek ziyarete açmayı planlıyor.

Bornova Belediye Başkanı Ömer Eşki, AFP'ye “Homeros'un mirasını korumak insanlığa karşı borçlu olduğumuz bir görev. O, edebiyatın kurucu babalarından biri” dedi.

Eşki, “Anlattığı hikâyeler bu topraklara ait. Mesele Homeros'a sahip çıkıp çıkmamamız değil. Onun hikâyesi bizim hikâyemiz de” diye konuştu.

'Hemşehrisi olmaktan gurur duyuyorum'

İzmir'deki Gargantua kitabevini işleten Mustafa Koçyiğit, Nolan'ın filminin başarısının Homeros'a yönelik ilgiyi yeniden canlandırdığını ve “Odysseia”nın satışlarını artırdığını söyledi.

Filmin gösterildiği İzmir'deki sinemalardan birinin önünde konuşan öğretmen Şafak Tosun, “Homeros'un bu topraklardan olduğunu biliyordum ama özellikle İzmirli olduğunu bilmiyordum. İnanılmaz şanslıyız” dedi.

“Onun hemşehrisi olmaktan gurur duyuyor, onur duyuyor ve kendimi ayrıcalıklı hissediyorum.”

Araştırmacı Altın'a göre Homeros'un eserlerinde, şairin bu bölgeden geldiğini gösteren ipuçları da bulunuyor.

“İlyada'nın içine girdiğinizde Homeros'un gerçekten Anadolulu olduğunu anlıyorsunuz. Başka hiçbir yerde bilinmeyen anekdotlar ve kültürel göndermeler buluyorsunuz,” dedi.

Altın, Homeros'un kökenlerinin Türkiye ve Yunanistan arasında bir rekabet konusu haline gelmemesi gerektiğine inanıyor.

“Homeros 2 bin 800 yaşında, Türk-Yunan sınırı ise yalnızca bir asırlık” diyor.

“Homeros Yunan. Homeros Anadolulu. Hiçbirimiz ondan daha yaşlı değiliz; ülkelerimiz bile.”