Protestoları destekleyen İranlı kafe zinciri sahibine hapis: Mal varlığına el kondu

İranlı bir kafe zincirinin yöneticisi, ocak ayındaki protestolara destek verdiği gerekçesiyle 12 yıldan fazla hapis cezasına çarptırıldı ve tüm mal varlığına devlet tarafından el kondu. Karar, protestolarla bağlantılı olarak bir girişimciye verilen en ağır cezalardan biri.

Seyidinia kafe zincirinin yöneticisi Sadık Seyidinia; “ulusal güvenliğe karşı medya ve propaganda faaliyetleri yürütmek”, “sisteme karşı propaganda yapmak” ve “düşman gruplar adına operasyonel faaliyette bulunmak” gibi suçlamalardan mahkûm edildi.

Seyidinia ayrıca tahliye edildikten sonra iki yıl boyunca kafe sektöründe çalışmaktan men edilecek.

Suçlamalar; protestolarla ilgili Instagram paylaşımları yapması, grev çağrılarını desteklemesi, grubun kafe ve mağazalarını kapatması ve çalışanlarını gösterilere katılmaya teşvik etmesiyle bağlantılı.

Yargı makamları ayrıca Seyidinia’yı, Seyidinia gıda grubunun kurucusu iş insanı Muhammed Seyidinia’nın oğlu olarak tanımlarken, Kum kentindeki protestoların “kışkırtıcılarından” biri olduğunu ileri sürdü ve onu kamu ve özel mülkiyetin tahrip edilmesiyle ilişkilendirdi.

Ancak Seyidinia’nın faaliyetleri ile herhangi bir fiziksel zarar arasında doğrudan bağlantı olduğunu gösteren, kamuoyuyla paylaşılmış bağımsız bir kanıt yok.

Davayı, aileyi hedef alan daha geniş kapsamlı bir kampanyanın parçası olarak değerlendirenler de var. Oğlunun mahkûmiyetinden önce Muhammed Seyidinia da yargı süreciyle karşı karşıya kalmış; kafe ve restoranları kapatılmış, bazı şubeleri mühürlenmişti.

Fars Haber Ajansı, Seyidinia’nın mal varlığının değerinin protestolar sırasında Tahran’da meydana gelen mali zararla yaklaşık olarak aynı olduğunu öne sürdü.

Muhammed Seyidinia daha sonra kaleme aldığı bir mektupta işletmelerin kapatılmasını “bir hata” olarak nitelendirdi, halktan özür diledi ve Ayetullah’a bağlılığını ifade etti. Bazı sosyal medya kullanıcıları ise mektubun baskı altında yazıldığını öne sürdü.

Mal varlığına el koyma, siyasi baskı aracına dönüştü

İran, siyasi baskı aracı olarak mal varlığına el koyma uygulamasını son dönemde önemli ölçüde genişletti. Bu uygulamanın biçimi ve kapsamı 40 yılı aşkın sürede önemli değişiklikler geçirdi.

Politika, 1979’da Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin Pehlevi ailesine ve eski rejimin yetkililerine ait mal varlıklarına el konması talimatını vermesiyle başladı. O dönemde uygulamanın amacı, el konan servetin yoksullara dağıtılması olarak açıklanmıştı.

Sonraki yıllarda uygulamanın kapsamı girişimcileri, siyasi muhalifleri, sanatçıları, aktivistleri ve dini azınlıkları da içine alacak şekilde genişletildi.

İran Anayasası’nın 49. maddesi, “gayrimeşru” kabul edilen mal varlıklarına el konması için resmi bir yargı mekanizması oluşturdu. El konan varlıkların önemli bir bölümü Ayetullah’ın yetkisi altında faaliyet gösteren kurumlara devredildi.

İmam Humeyni’nin Emrini Uygulama Merkezi olarak bilinen Setad, bu yapıların önde gelenlerinden biri. Kurumun adı, Bahai vatandaşlara ait gayrimenkuller de dahil olmak üzere çeşitli mal varlığına el koyma davalarında gündeme geldi.

Ocak ayındaki protestolardan bu yana el koyma uygulamalarının kapsamı daha da genişledi. Tahran savcılığı nisan ayında, yurt dışında yaşayan ve “düşmanın destekçileri” olarak tanımlanan 100’den fazla tanınmış kişinin mal varlıklarının tespit edilerek bunlara el konması ve banka hesaplarının dondurulması için emir çıkarıldığını açıklamıştı.

Aynı gün yetkililer, Iran International’ın 63 yönetici ve çalışanı ile Londra merkezli Manoto TV’nin 25 yönetici ve çalışanının hesaplarının dondurulması yönünde talimat vermişti.

Protestoların ardından kamuoyu önünde “Hamaney benim liderim değil,” diyen Şerif Üniversitesi’nin eski öğretim üyesi Ali Şerifi Zarci de listede yer alıyordu.

Daha sonraki haberlerde, yurt dışında yaşayan 400’den fazla medya ve kültür dünyası mensubuna ait mal varlıklarına el konulduğu bildirilmişti. Semnan ve Hemedan’daki savcılıklar da kendi yetki bölgelerinde eş zamanlı el koyma işlemleri gerçekleştirildiğini açıklamıştı.

Bazı tanınmış sporcular da hedefteydi. Eski milli futbolcular Ali Kerimi ve Serdar Ezmun, İran-Avustralya vatandaşı hakem Alirıza Fağhani, eski Esteghlal kaptanı Voria Gafuri ve İran futbol tarihinin en büyük oyuncularından biri kabul edilen Ali Dayi hakkında davalar açılmış veya mal varlıklarına el konması tehdidinde bulunulmuştu.

Devrim Muhafızları Ordusu’yla (IRGC) bağlantılı yarı resmi medya kuruluşları da bu isimlerden bazılarına karşı uzun süreli karalama kampanyaları yürütmüştü.

Protestolarda ölü sayısı hâlâ belirsiz

Ocak ayındaki protestolar, İran riyalinin çöküşünün ardından başlamış ve 180’den fazla kente yayılmıştı.

İranlı yetkililer, protestoların bastırılması sırasında 3 bin 100’den fazla kişinin hayatını kaybettiğini kabul etmişti. Ancak yetkililer, ölenlerin büyük bölümünün ABD ile İsrail destekli olduğunu öne sürdükleri “teröristler” tarafından öldürülen siviller ve güvenlik görevlileri olduğunu savunuyor.

Birleşmiş Milletler’in (BM) İran Özel Raportörü ise ölü sayısının en az 5 bin olduğunu bildirmişti. ABD merkezli Human Rights Activists News Agency (HRANA), çoğu protestocu olmak üzere 6 bin 854 kişinin öldüğünü duyurmuştu. Diğer insan hakları örgütleri ve İran içindeki kaynaklar ise sayının 32 bine kadar çıkabileceğini tahmin ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump, son açıklamalarında yaklaşık 65 bin protestocunun öldürüldüğünü ileri sürmüştü. Ancak bu rakam diğer tüm tahminlerin çok üzerinde ve bağımsız izleme kuruluşları tarafından doğrulanmış değil.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk ise protestoculara yönelik baskıları kınamış ve İran makamlarının muhaliflere yönelik muamelesini hakların acımasız biçimde gasp edilmesi şeklinde nitelendirmişti