ABD, DEI politikaları uygulayan özel üniversitelerin vergi muafiyetini kaldırmak istiyor

Trump yönetimi, öğrencilerin ırkına göre belirli gruplara yönelik destek sağlayan özel okul ve üniversitelerin vergiden muaf statüsünü kaldırmayı öngören yeni bir düzenleme teklif etti. Adım, Beyaz Saray’ın siyah, Hispanik ve diğer azınlık öğrencilerine yönelik çeşitlilik programlarını ortadan kaldırma çabasının önemli ölçüde genişletilmesi anlamına geliyor.

ABD Hazine Bakanlığı, perşembe günü yayımladığı düzenleme taslağında değişikliği önerdi. Düzenlemenin kesinleşmesi halinde, 2026-2027 eğitim öğretim yılının sona ermesinin ardından Mayıs 2027’den sonra yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Taslak genel olarak öğrencilere ırkları nedeniyle avantaj sağlayan politika ve programları sona erdirmeyi amaçlıyor. Metinde, kabul süreçleri, burslar ve okul imkanlarında ırka dayalı ayrıcalıkların düzenlemeyle “bağdaşmayacağı” açıkça belirtiliyor.

Bu adım, Başkan Donald Trump’ın Beyaz Saray’a çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) politikalarını sona erdirme vaadiyle dönmesinin ardından, yönetimin okullar ve üniversiteler üzerindeki baskısının son örneği oldu.

Trump yönetimi, bu politikaları geri çevirmek için yurttaşlık hakları döneminde kabul edilen yasaları kullanıyor ve söz konusu uygulamaların beyaz ve Asyalı Amerikalı öğrencilere karşı ayrımcılık yaptığını savunuyor.

Yükseköğretim yöneticileri ise teklife tepki gösterdi.

Alliance for Higher Education Başkanı ve Üst Yöneticisi Mike Gavin, “Yönetimin son düzenleme değişiklikleri, işçi sınıfından Amerikalıların ve farklı etnik kökenlerden insanların yükseköğretime ve daha iyi bir yaşama erişimini engellemeye yönelik bugüne kadarki en açık saldırıdır,” dedi.

Gavin, “Tüm öğrenciler için adil fırsatları artırmayı amaçlayan çabaların ayrımcı olduğunu öne süren yönetim, Amerikan halkını gerçeklerin tam tersine inandırmaya çalışıyor,” ifadelerini kullandı.

Beyaz Saray’ın baskısı sonucunda çok sayıda üniversite DEI ofislerini kapattı ya da yeniden yapılandırdı; azınlık öğrencilerine yönelik burs ve öğrenci kulüplerine de son verdi.

Hazine Bakanı Scott Bessent, düzenleme teklifini duyurduğu açıklamada, artık DEI adı altında yürütülmeyen politikaların da hedef alınabileceğinin sinyalini verdi.

Bessent, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Okulların ırka dayalı tercihleri adil, kapsayıcı ya da çeşitliliği artırıcı olarak yeniden adlandırması, bu uygulamaların ayrımcı niteliğini değiştirmez,” dedi.

Hazine Bakanlığı ile ABD Gelir İdaresi (IRS), düzenlemenin 18 bine kadar özel okul, üniversite ve diğer eğitim kurumunu etkileyebileceğini tahmin ediyor.

ABD’de özel üniversiteler, kamu yararı sağladıkları gerekçesiyle bir yüzyılı aşkın süredir birçok vergiden muaf tutuluyor. Bu ayrıcalık, bazı üniversitelerin her yıl milyonlarca dolar vergi ödememesini sağlıyor.

Trump ise üniversiteleri “woke” anlayışın ve “radikal sol ideolojinin” merkezleri olarak nitelendirirken, vergi muafiyetini yükseköğretim kurumlarına yönelik baskı politikasının araçlarından biri olarak görüyor.

Trump geçen yıl Harvard Üniversitesi ile yaşadığı anlaşmazlık sırasında kurumun vergi muafiyetini kaldırmakla tehdit etmişti. Harvard yönetimi buna hukuki dayanak bulunmadığını savunmuş ve böyle bir adımın öğrencilere sağlanan mali yardımlarda ve kritik tıbbi araştırmalarda kesintilere yol açacağını belirtmişti.

Federal hükümetin bir üniversitenin vergi muafiyetini hedef alması son derece nadir görülüyor. Ancak bunun dikkat çekici bir örneği bulunuyor.

Güney Carolina’daki küçük bir Hristiyan üniversitesi olan Bob Jones University, kampüste farklı ırklardan kişiler arasındaki flört ve evliliği yasaklayan politikası nedeniyle 1970’lerde vergi muafiyetini kaybetmişti.

ABD Yüksek Mahkemesi, IRS’nin üniversiteye vergi muafiyeti tanımama kararını onamıştı. Üniversite daha sonra söz konusu yasağı kaldırdı ve 2017’de yeniden vergiden muaf statü kazandı.

ABD yasaları, IRS’nin kişi ve kuruluşları ideolojik gerekçelerle hedef almasını yasaklıyor. Federal yetkililerin IRS soruşturmalarına doğrudan talimat vermesine de izin verilmiyor.

Bağışların vergiden düşülebilmesini sağlayan kar amacı gütmeyen kuruluş statüsünü korumak isteyen kurumların; lobicilik faaliyetleri, siyasi kampanyalara katılım ve yıllık raporlama dahil IRS kurallarına ve diğer yükümlülüklere uyması gerekiyor.

Trump yönetimi yeni düzenlemeyi, ABD eğitim sisteminde liyakatin yeniden tesis edilmesine yönelik bir adım olarak tanımlıyor.

Adalet Bakanlığı da ayrı olarak, öğrenci kabulünde siyah ve Hispanik adaylara ayrıcalık tanımakla suçladığı bazı tıp fakülteleri hakkında soruşturma başlattı.

Trump yönetimi yetkilileri, bu tür ayrıcalıkların eğitimde ayrımcılığı yasaklayan 1964 tarihli Medeni Haklar Yasası’nın IV. Başlığı’nı ihlal ettiğini savunuyor. Söz konusu yasa, ayrımcılığın ve ırk ayrımcılığının eğitim üzerindeki etkileriyle mücadele amacıyla kabul edilmişti.