Φυσικό αέριο: η Ιταλία μπροστά από την Ευρώπη με αποθήκες σχεδόν στο 80%

Τα ιταλικά αποθέματα φυσικού αερίου αγγίζουν το 80% λίγο παραπάνω από δύο μήνες πριν από την ολοκλήρωση της καμπάνιας πλήρωσης των αποθηκών, ενώ η Ευρώπη κινείται πολύ πιο αργά και οδεύει προς τον χειμώνα με επίπεδα σαφώς χαμηλότερα από πέρυσι. Αυτή είναι η εικόνα της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου στα μέσα Αυγούστου, σε μια συγκυρία όπου η κρίση στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να κάνει πιο αβέβαιες τις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ).

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe (GIE) που έχουν ενημερωθεί έως τις 19 Αυγούστου, τα ιταλικά αποθέματα βρίσκονται στο 79,78%, με περίπου 162,3 TWh φυσικού αερίου σε αποθήκευση. Το επίπεδο αυξήθηκε κατά περίπου 0,26 ποσοστιαίες μονάδες το τελευταίο 24ωρο. Η Ιταλία, ωστόσο, δεν είναι πιο μπροστά σε σχέση με πέρυσι: στις 19 Αυγούστου 2025 τα αποθέματα ήταν ήδη στο 85,56%, δηλαδή 173,7 TWh.

Η κατάσταση στην Ιταλία παραμένει πάντως σχετικά ισχυρή σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στα τέλη Ιουλίου, η Snam ανέφερε ότι τα εθνικά αποθέματα είχαν ξεπεράσει το 74%, επισημαίνοντας πως οι αποθήκες συνέβαλαν στο να καλύψουν περίπου το 25% της χειμερινής ζήτησης. Τον χειμώνα 2025-2026, από τον Οκτώβριο έως τον Μάρτιο, οι ιταλικές εγκαταστάσεις παρέδωσαν περίπου 9,5 δισ. κυβικά μέτρα, καλύπτοντας το 23% της εγχώριας ζήτησης.

Η συνολική ιταλική χωρητικότητα υπερβαίνει τα 19 δισ. κυβικά μέτρα. Η Snam είχε ήδη ανακοινώσει τον Απρίλιο ότι είχε εκχωρήσει χωρητικότητα ώστε να φτάσει τουλάχιστον στο 90% πλήρωσης, με 17,5 δισ. κυβικά μέτρα ήδη δεσμευμένα σε εθνική χωρητικότητα λίγο πάνω από τα 19 δισ.

Η Ευρώπη υστερεί

Η εικόνα αλλάζει ριζικά αν κοιτάξει κανείς το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις 19 Αυγούστου τα αποθέματα βρίσκονται στο 61,37%, περίπου 693,6 TWh, έναντι 74,36% και 840,5 TWh την ίδια ημέρα του 2025.

Με άλλα λόγια, η Ευρώπη διαθέτει σήμερα περίπου 147 TWh λιγότερο φυσικό αέριο σε σχέση με έναν χρόνο πριν και πρέπει να καλύψει ένα σημαντικό κενό πριν από τον χειμώνα.

Το στοιχείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς έρχεται μετά από έναν χειμώνα 2025-2026 που χαρακτηρίστηκε από σχετικά υψηλή κατανάλωση και από πολύ χαμηλό αρχικό επίπεδο πλήρωσης των αποθηκών. Η ACER, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας, είχε ήδη επισημάνει τον Ιούλιο ότι οι εισαγωγές στις αποθήκες είναι χαμηλότερες τόσο από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας όσο και από τα επίπεδα του 2025. Για να φτάσει στο 80% έως τον χειμώνα, σύμφωνα με την υπηρεσία, επαρκούν οι σημερινές εισαγωγές ΥΦΑ, όμως η επίτευξη του 90% θα απαιτούσε πρόσθετες προμήθειες.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο πόσο αέριο μπορεί τεχνικά να διοχετευθεί στις αποθήκες. Είναι κυρίως πόσο αέριο θα καταφέρει η Ευρώπη να εξασφαλίσει στην παγκόσμια αγορά.

Το πραγματικό αδύναμο σημείο είναι το ΥΦΑ

Ο μετασχηματισμός του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος τα τελευταία χρόνια έχει καταστήσει την ήπειρο πολύ πιο εξαρτημένη από το ΥΦΑ. Η δομική μείωση του ρωσικού αερίου μέσω αγωγών έχει αυξήσει το βάρος των εισαγωγών δια θαλάσσης, ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγή συνεχίζει να μειώνεται.

Σύμφωνα με την ACER, το αμερικανικό ΥΦΑ αντιπροσωπεύει σήμερα περίπου το 30% των εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ και περίπου τα δύο τρίτα των ευρωπαϊκών εισαγωγών ΥΦΑ. Την ίδια στιγμή, το μερίδιο του ΥΦΑ από το Κατάρ αντιστοιχούσε στο 7% των ευρωπαϊκών εισαγωγών ΥΦΑ τον χειμώνα 2025-2026.

Εδώ μπαίνουν στο προσκήνιο τα Στενά του Ορμούζ.

Το θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα σε Ιράν και Ομάν είναι μία από τις βασικές ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη: σύμφωνα με το Reuters, πριν από την κρίση διεκπεραιωνόταν από εκεί περίπου το 20% των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και ΥΦΑ. Το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι ότι ένα σημαντικό μέρος των ροών ΥΦΑ που επηρεάζονται αφορά το Κατάρ, έναν από τους κύριους εξαγωγείς παγκοσμίως.

Η ACER έχει εκτιμήσει ότι μια παρατεταμένη διακοπή της παραγωγής του Κατάρ θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμιο έλλειμμα περίπου 26 δισ. κυβικά μέτρα ΥΦΑ και να αναγκάσει την Ευρώπη να αυξήσει τη ζήτηση στην αγορά σποτ έως περίπου 56 δισ. κυβικά μέτρα.

Γιατί η Ιταλία βρίσκεται σε καλύτερη θέση από την υπόλοιπη Ευρώπη

Η Ιταλία μπαίνει στο φθινόπωρο με πιο ισχυρή θέση σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, κυρίως για το πώς είναι δομημένο το σύστημα προμήθειάς της. Στις 19 Αυγούστου τα εθνικά αποθέματα βρίσκονται στο 79,78%, έναντι 61,37% της Ευρωπαϊκής Ένωσης: αυτό σημαίνει ότι η Ιταλία έχει ήδη συγκεντρώσει πολύ μεγαλύτερο μέρος του αερίου που χρειάζεται για να αντιμετωπίσει τους χειμερινούς μήνες.

Όμως το πλεονέκτημα δεν οφείλεται μόνο στα αποθέματα. Η Ιταλία διαθέτει infatti περισσότερα κανάλια εισαγωγής, τα οποία τα τελευταία χρόνια έχουν αποκτήσει αυξανόμενη σημασία μετά τη δραστική μείωση του ρωσικού αερίου. Η χώρα δέχεται αέριο μέσω αγωγών από την Αλγερία, το Αζερμπαϊτζάν και τη Λιβύη και μπορεί επιπλέον να στηριχθεί σε αρκετούς τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου, μεταξύ των οποίων της Παναϊγάλια, του Καβαρτσέρε και του Πιόμπινο, στους οποίους έχει προστεθεί η δυναμικότητα του συστήματος πλωτής επαναεριοποίησης.

Αυτή η διαφοροποίηση είναι σημαντική, γιατί μειώνει την εξάρτηση από μία μόνο διαδρομή. Αν μια πηγή ή ένας διάδρομος υποστεί διακοπή, η Ιταλία μπορεί τουλάχιστον εν μέρει να αντισταθμίσει την απώλεια αυξάνοντας τις αφίξεις από άλλους προμηθευτές ή αξιοποιώντας το ΥΦΑ.

Υπάρχει και ένα ακόμη στοιχείο: η Ιταλία διαθέτει σημαντική αποθηκευτική ικανότητα σε σχέση με την κατανάλωσή της. Οι εγκαταστάσεις μπορούν να γεμίζουν τους καλοκαιρινούς μήνες και να χρησιμοποιούνται τον χειμώνα για να καλύπτουν τις αιχμές της ζήτησης, ιδίως όταν αυξάνεται η κατανάλωση των νοικοκυριών και των ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων.

Η εικόνα είναι διαφορετική σε ορισμένες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες. Η Γερμανία, για παράδειγμα, διαθέτει τη μεγαλύτερη αποθηκευτική ικανότητα στην Ένωση, αλλά στις 19 Αυγούστου οι αποθήκες της ήταν μόλις στο 50,06%. Το γερμανικό πρόβλημα βαραίνει και το υπόλοιπο της Ευρώπης, καθώς η Γερμανία αποτελεί έναν από τους βασικούς κόμβους του ηπειρωτικού δικτύου: ένα χαμηλό επίπεδο των δικών της αποθεμάτων μειώνει το περιθώριο ασφαλείας του συνολικού συστήματος.

Η Ιταλία, επομένως, δεν είναι «πιο πλούσια σε αέριο» από την υπόλοιπη Ευρώπη: είναι απλώς έχει φτάσει σε αυτό το σημείο της σεζόν με υψηλότερο ποσοστό πλήρωσης και με σχετικά διαφοροποιημένο δίκτυο προμήθειας.

Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι είναι απρόσβλητη από ένα διεθνές σοκ. Το φυσικό αέριο παραμένει ένα εμπόρευμα που διαπραγματεύεται σε μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά: αν το ΥΦΑ γίνει ξαφνικά σπάνιο ή πολύ ακριβό, η τιμή αυξάνεται και στην Ιταλία, ανεξάρτητα από το πόσο αέριο υπάρχει ήδη στις αποθήκες.

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος που συνδέεται με τα Στενά του Ορμούζ. Η Ιταλία μπορεί να έχει αποθήκες πιο γεμάτες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά αν μια παρατεταμένη κρίση μειώσει τη διαθέσιμη ποσότητα ΥΦΑ παγκοσμίως, το ζήτημα θα είναι κυρίως πόσο θα κοστίσει η αγορά του αερίου που απαιτείται για να ολοκληρωθεί η πλήρωση των αποθηκών και να τροφοδοτηθεί το σύστημα τον χειμώνα.

Το 90% δεν είναι πλέον ο μόνος αριθμός που πρέπει να κοιτάμε

Υπάρχει επίσης μια σημαντική διευκρίνιση σχετικά με τον γνωστό ευρωπαϊκό στόχο του 90%.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία διατηρεί το 90% ως στόχο αναφοράς για την 1η Νοεμβρίου, αλλά το 2025 η Ένωση εισήγαγε μεγαλύτερη ευελιξία. Η Επιτροπή διευκρίνισε τον Ιούλιο του 2026 ότι, με βάση τις σημερινές συνθήκες, ένα επίπεδο του 80% θεωρείται επαρκές για να διασφαλίσει την ασφάλεια εφοδιασμού τον επόμενο χειμώνα.

Αυτό αλλάζει την ανάγνωση των στοιχείων: η επίτευξη του 90% θα ήταν σίγουρα προτιμότερη, αλλά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένα επίπεδο 80% συνιστά κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει άλλωστε επαναλάβει ότι δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή άμεσες ανησυχίες για την ασφάλεια των προμηθειών. Και η ENTSOG θεωρεί ότι το ευρωπαϊκό σύστημα είναι αρκετά ευέλικτο, κυρίως χάρη στη νέα δυναμικότητα επαναεριοποίησης που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια.

Το πρόβλημα είναι μάλλον οικονομικό: όσο περισσότερο ΥΦΑ χρειάζεται να αγοράσει η Ευρώπη στην αγορά για να γεμίσει τις αποθήκες, τόσο περισσότερο εκτίθεται στον ανταγωνισμό της Ασίας και στα γεωπολιτικά σοκ.

Τιμές: η αγορά ήδη προεξοφλεί τον κίνδυνο

Το σήμα έρχεται και από τον TTF του Άμστερνταμ, το βασικό ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για το φυσικό αέριο. Το συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης για τον Σεπτέμβριο κινείται γύρω στα 63-64 ευρώ ανά MWh, επίπεδα υψηλά σε σχέση με το πρώτο μέρος του έτους και κοντά στα υψηλά που καταγράφηκαν από τα τέλη Ιουλίου. Η τιμή πρέπει να εκφράζεται σε ευρώ ανά MWh, όχι σε TWh: το TWh μετρά αντίθετα μια ποσότητα ενέργειας.

Το Reuters και άλλοι παράγοντες της αγοράς έχουν επισημάνει ότι η ευρωπαϊκή τιμή έχει γίνει εκ νέου ιδιαίτερα ευαίσθητη στην προοπτική παρατεταμένης διακοπής των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ και στον ανταγωνισμό με τους ασιατικούς αγοραστές.

Και αυτό είναι το βασικό σημείο της σημερινής κατάστασης: η Ευρώπη μπορεί να καταφέρει να φτάσει σε επαρκές επίπεδο αποθεμάτων, αλλά ίσως αναγκαστεί να πληρώσει πολύ ακριβά για να το πετύχει.

Μια ανάλυση του Institute of Energy Economics του Πανεπιστημίου της Κολωνίας (EWI) εκτιμούσε ήδη από τα τέλη Ιουλίου ότι, για να φτάσουν τα ευρωπαϊκά και βρετανικά αποθέματα κοντά στο 80% έως τον Νοέμβριο, θα έπρεπε να υπερδιπλασιαστεί η χρήση των τερματικών ΥΦΑ, από περίπου το 29% στο 70%. Σύμφωνα με τη μελέτη, το πραγματικό όριο δεν είναι η ευρωπαϊκή δυναμικότητα επαναεριοποίησης, αλλά η διαθεσιμότητα αερίου στην παγκόσμια αγορά, όπου η Ευρώπη ανταγωνίζεται άμεσα την Ασία.