Ποιες χώρες της Ευρώπης απαγορεύουν την κάλυψη του προσώπου

Την Πέμπτη, η Πορτογαλία προστέθηκε σε μια ολοένα μεγαλύτερη λίστα ευρωπαϊκών χωρών που έχουν απαγορεύσει ή περιορίσει τις μπούργκες και άλλα πέπλα πλήρους κάλυψης προσώπου σε δημόσιους χώρους.

Ωστόσο, οι κανόνες διαφέρουν σημαντικά σε όλη την ήπειρο. Το Euronews εξηγεί πώς οι ευρωπαϊκές χώρες ρυθμίζουν την κάλυψη του προσώπου.

Η Γαλλία πρωτοστατεί στην ευρωπαϊκή απαγόρευση κάλυψης του προσώπου

Η Γαλλία έγινε το 2011 η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που απαγόρευσε την πλήρη κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους. Οι παραβάσεις τιμωρούνται με πρόστιμο ή με υποχρεωτική παρακολούθηση μαθημάτων πολιτειακής αγωγής.

Η γαλλική κυβέρνηση υποστήριξε ότι η κάλυψη του προσώπου εμποδίζει τη σαφή ταυτοποίηση των ατόμων, δημιουργώντας πιθανούς κινδύνους για την ασφάλεια και δυσχεραίνοντας την κοινωνική αλληλεπίδραση σε μια κοινωνία όπου η αναγνώριση και οι εκφράσεις του προσώπου παίζουν σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, τέθηκε το ερώτημα κατά πόσο οι προστατευτικές μάσκες προσώπου ήταν συμβατές με την απαγόρευση. Οι αρχές διευκρίνισαν στη συνέχεια ότι οι μάσκες επιτρέπονται στο πλαίσιο των υφιστάμενων εξαιρέσεων για λόγους υγείας και ασφάλειας.

Βέλγιο: Πρόστιμα και φυλάκιση για παραβάσεις

Στο Βέλγιο, η απαγόρευση ισχύει από το 2011, με τους παραβάτες να αντιμετωπίζουν πρόστιμα ή φυλάκιση έως και επτά ημερών.

Μαζί με τη Γαλλία, το Βέλγιο ήταν από τις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που εισήγαγαν τέτοιους περιορισμούς, επικαλούμενο τη δημόσια ασφάλεια και την κοινωνική ένταξη.

Ο νόμος στοχεύει στη διευκόλυνση της επικοινωνίας και στην αποτροπή απόκρυψης της ταυτότητας σε δημόσιους χώρους, μέτρα που οι βελγικές αρχές υπερασπίζονται ως αναγκαία για την πλήρη συμμετοχή όλων των πολιτών στην κοινωνία.

Βουλγαρία: Απαγόρευση στους δημόσιους χώρους

Η χρήση μπούργκας και άλλων πέπλων πλήρους κάλυψης του προσώπου έχει απαγορευθεί σε δημόσιους χώρους στη Βουλγαρία από τον Σεπτέμβριο του 2016 και επιτρέπεται μόνο σε ιδιωτικές κατοικίες και χώρους λατρείας.

Οι μουσουλμάνοι αποτελούν περίπου το 12% του πληθυσμού της χώρας.

Αυστρία: Η απαγόρευση επεκτείνεται στα σχολεία

Στην Αυστρία, η απαγόρευση πλήρους κάλυψης του προσώπου, συμπεριλαμβανομένων της μπούργκας και του νικάμπ, τέθηκε σε ισχύ το 2017, με βάση νομοθεσία γνωστή ως «Anti-Face-Veiling Act» (νόμος κατά της κάλυψης του προσώπου). Το μέτρο υιοθετήθηκε για λόγους ασφάλειας και ένταξης, με τις αρχές να υποστηρίζουν ότι η κάλυψη του προσώπου δυσχεραίνει την επικοινωνία και την κοινωνική συνοχή.

Επιπλέον, το 2025, το αυστριακό κοινοβούλιο ενέκρινε νόμο που απαγορεύει τα ισλαμικά μαντίλια σε κορίτσια κάτω των 14 ετών στα σχολεία. Η απαγόρευση αναφέρεται ρητά «στο μαντίλι που καλύπτει το κεφάλι σύμφωνα με την ισλαμική παράδοση».

Δανία: Γενική απαγόρευση κάλυψης προσώπου

Η Δανία επέβαλε το 2018 μια συνολική απαγόρευση κάλυψης του προσώπου σε όλους τους δημόσιους χώρους.

Ο νόμος, που απαγορεύει κάθε ένδυμα που καλύπτει το πρόσωπο – συμπεριλαμβανομένων της μπούργκας και του νικάμπ –, δικαιολογείται κυρίως για λόγους δημόσιας ταυτοποίησης και διαφάνειας στην κοινωνία.

Ολλανδία: Περιορισμοί σε σχολεία, μέσα μεταφοράς και νοσοκομεία

Στην Ολλανδία, νόμος του 2019 περιορίζει την κάλυψη του προσώπου σε συγκεκριμένα δημόσια περιβάλλοντα – όπως σχολεία, νοσοκομεία και μέσα μαζικής μεταφοράς – όπου θεωρείται απαραίτητη η σαφής επικοινωνία και ταυτοποίηση.

Παρότι δεν πρόκειται για καθολική απαγόρευση, αντανακλά μια αυξανόμενη τάση ρύθμισης των θρησκευτικών εκφράσεων στους κρατικούς χώρους.

Γερμανία: Απαγορεύσεις με βάση το κρατίδιο

Η Γερμανία έχει υιοθετήσει μια αποσπασματική προσέγγιση, με ορισμένα κρατίδια να εισάγουν μερικές απαγορεύσεις σε σχολεία και δημόσιους χώρους, επικαλούμενα λόγους ασφάλειας και επικοινωνίας. Συγκεκριμένοι περιορισμοί ισχύουν επίσης για ορισμένα επαγγέλματα και καθημερινές δραστηριότητες.

Ενώ κάποιες περιοχές θεωρούν αυτές τις απαγορεύσεις αναγκαίες για την προώθηση της ένταξης και της κοινωνικής συνοχής, άλλες ανησυχούν ότι μπορεί να απομονώσουν συγκεκριμένες κοινότητες και να υπονομεύσουν την κοινωνική ένταξη.

Λουξεμβούργο: Απαγόρευση σε μέσα μεταφοράς, σχολεία και νοσοκομεία

Στο Λουξεμβούργο, νόμος που περιορίζει τη χρήση πέπλων πλήρους κάλυψης του προσώπου τέθηκε σε ισχύ την άνοιξη του 2018.

Η κάλυψη του προσώπου απαγορεύεται στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στα σχολεία και στους σχολικούς χώρους, σε δομές για παιδιά κάτω των 16 ετών, στα νοσοκομεία, στους κοινόχρηστους χώρους οίκων ευγηρίας, συμπεριλαμβανομένων διαδρόμων και ανελκυστήρων, καθώς και σε δικαστικά κτίρια και δημόσιες υπηρεσίες ανοικτές στο κοινό.

Ισπανία: Το λύκειο της Μαδρίτης που πρωτοστατεί

Η Ισπανία δεν διαθέτει εθνική νομοθεσία για το ζήτημα, αφήνοντας τις αποφάσεις στη διακριτική ευχέρεια των σχολείων και των ιδρυμάτων.

Το 2013, το Ανώτατο Δικαστήριο στήριξε την απόφαση ενός λυκείου της Μαδρίτης να αποκλείσει μαθήτρια που φορούσε χιτζάμπ, δημιουργώντας δεδικασμένο αλλά όχι γενικό κανόνα.

Ενώ ισλαμικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι το ισπανικό Σύνταγμα και μια συμφωνία συνεργασίας του 1992 προστατεύουν μαζί το δικαίωμα στη θρησκευτική ενδυμασία, το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει δώσει προτεραιότητα σε εθνικές οδηγίες, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες περιπτώσεις είναι σπάνιες και μπορούν να αντιμετωπιστούν σε τοπικό επίπεδο.

Πορτογαλία: Ουδέτεροι ενδυματολογικοί κανόνες

Η Πορτογαλία δεν απαγορεύει ρητά τα θρησκευτικά σύμβολα, αλλά επιτρέπει σε ιδρύματα – δημόσια και ιδιωτικά – να εφαρμόζουν ουδέτερους ενδυματολογικούς κώδικες, εφόσον αυτοί εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους.

Στόχος είναι να προστατεύονται οι εργαζόμενοι από θρησκευτικές πιέσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι χώροι εργασίας παραμένουν ιδεολογικά ουδέτεροι.

Ιταλία: Χρήση νόμου του 1975

Η Ιταλία δεν διαθέτει ειδική απαγόρευση θρησκευτικής ενδυμασίας, αλλά ένας αντιτρομοκρατικός νόμος του 1975 απαγορεύει την κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους.

Αν και αρχικά δεν συνδεόταν με τη θρησκευτική ενδυμασία, ο νόμος αυτός έχει περιστασιακά χρησιμοποιηθεί για τον περιορισμό του νικάμπ και της μπούρκας σε ορισμένα δημόσια ή υψηλής ασφάλειας περιβάλλοντα.

Σουηδία: Ατομική ελευθερία

Η Σουηδία δεν έχει εθνική απαγόρευση θρησκευτικής ενδυμασίας και το πέπλο επιτρέπεται στην καθημερινή δημόσια ζωή.

Η εθνική πολιτική δίνει προτεραιότητα στα ατομικά δικαιώματα, αν και ορισμένοι δήμοι έχουν επιχειρήσει να επιβάλουν περιορισμούς ειδικά για τα σχολεία, επικαλούμενοι την ένταξη και την ισότητα των φύλων.

Αυτές οι κινήσεις έχουν προκαλέσει συζητήσεις, χωρίς πάντως να έχουν αλλάξει την εθνική πολιτική.

Ελλάδα: Δεν υπάρχει συγκεκριμένο πλαίσιο

Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ισχυρή προστασία από διακρίσεις λόγω θρησκείας στην εργασία και στις δημόσιες υπηρεσίες. Ωστόσο, στην πράξη η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Σε μια υπόθεση το 2022, νοσοκομείο απαγόρευσε σε φοιτήτρια νοσηλευτικής να φορά μαντίλι κατά τη διάρκεια της πρακτικής της άσκησης, επικαλούμενο τους κανόνες για τη στολή.

Ο Συνήγορος του Πολίτη έκρινε ότι η πολιτική αυτή δεν παραβίαζε τη νομοθεσία κατά των διακρίσεων, θεωρώντας ότι πρόκειται για ζήτημα ενδυματολογικού κώδικα και όχι θρησκευτικό ζήτημα.

Περιορισμοί σε πέπλα που καλύπτουν το πρόσωπο ή το σώμα, με διαφορετική έκταση και αυστηρότητα, ισχύουν επίσης σε χώρες διαφόρων ηπείρων, όπως η Κίνα, η Αυστραλία, η Ρωσία, ο Καναδάς, η Σρι Λάνκα, το Γκαμπόν, το Τσαντ, η Σενεγάλη, η Δημοκρατία του Κονγκό, το Καμερούν, το Μαρόκο, η Αλγερία και άλλες.