Τρύπα 23 δισ. ευρώ στην ουκρανική άμυνα πιέζει την ΕΕ - Ο Ζελένσκι ζητά άμεσο ρευστό

Το διαρκώς αυξανόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα της Ουκρανίας ασκεί πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς το μπλοκ διαπιστώνει ότι μένει ολοένα και πιο μόνο του να επωμιστεί το κόστος της στήριξης της χώρας.

Το ζήτημα ήρθε στο προσκήνιο τη Δευτέρα, σε συνεδρίαση της «Συμμαχίας των Προθύμων» στο Κίεβο, που πραγματοποιήθηκε καθώς η Ουκρανία γιόρταζε την 35η Ημέρα Ανεξαρτησίας της.

Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι το ουκρανικό Υπουργείο Άμυνας αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό κενό 27 δισ. δολαρίων (23,1 δισ. ευρώ), το οποίο πρέπει να καλυφθεί για να διατηρηθεί η πολεμική προσπάθεια.

Το έλλειμμα δεν οφείλεται σε απρόβλεπτες δαπάνες. Η Ουκρανία έφερε νωρίτερα κονδύλια που είχαν προγραμματιστεί για το δεύτερο εξάμηνο του έτους, ώστε να καλύψει τις δαπάνες των πρώτων έξι μηνών. Τα 23 δισ. ευρώ απαιτούνται για μισθολογικό κόστος, κοινωνική στήριξη και αγορές οπλισμού, συμπεριλαμβανομένων περίπου 6 δισ. ευρώ σε προκαταβολές για παραδόσεις που αναμένονται στις αρχές του 2027.

Ο Ζελένσκι είπε ότι η κάλυψη του κενού είναι απαραίτητη ώστε η Ουκρανία να παραμείνει «ανταγωνιστική ως προς τον αριθμό των βαθιών πληγμάτων» κατά της Ρωσίας και να «τους κάνει να το νιώσουν», αυξάνοντας την πίεση στον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν να καθίσει σε ουσιαστικές ειρηνευτικές συνομιλίες.

«Χρειαζόμαστε περισσότερα χρήματα, πολύ περισσότερα», δήλωσε ο Ζελένσκι.

Η λύση που προτείνει είναι να φέρει η ΕΕ νωρίτερα μέρος του δανείου των 90 δισ. ευρώ.

Οι Βρυξέλλες έχουν χωρίσει το δάνειο σε δύο δόσεις των 45 δισ. ευρώ για το 2026 και το 2027 αντίστοιχα. Η πρόταση του Ζελένσκι θα έφερνε νωρίτερα μέρος της χρηματοδότησης του επόμενου έτους, ώστε να συμβάλει στην κάλυψη του φετινού ελλείμματος των 23 δισ. ευρώ, μαζί με τις συνεισφορές άλλων συμμάχων.

Η αρχική αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι επιφυλακτική.

«Δεν μας έχει γνωστοποιηθεί ακόμη επισήμως, μέσω διμερών διαύλων, ότι υπάρχει αυτή η πρόθεση να προχρηματοδοτηθεί η στήριξη», δήλωσε την Τρίτη εκπρόσωπος της Επιτροπής.

«Είμαστε έτοιμοι να ανταποκριθούμε στα αιτήματα στον μέγιστο δυνατό βαθμό, αλλά προς το παρόν αυτό είναι το σχέδιο που έχουμε θέσει σε εφαρμογή. Οι επαφές με την Ουκρανία συνεχίζονται και θα εξετάσουμε τις μελλοντικές κινήσεις μας σε αυτή τη βάση».

Μέχρι στιγμής, οι Βρυξέλλες έχουν εκταμιεύσει 3,2 δισ. ευρώ σε δημοσιονομική βοήθεια και 8,35 δισ. ευρώ σε στρατιωτική βοήθεια.

Συνολικά, έχουν δεσμευθεί 22 δισ. ευρώ για αγορές όπλων, όπως μαχητικά αεροσκάφη και drones. Όμως αυτά τα κονδύλια γίνονται διαθέσιμα μόνο όταν οι αμυντικές συμβάσεις που υποβάλλει το Κίεβο έχουν ελεγχθεί, μια διαδικασία που μπορεί να καθυστερήσει λόγω λαθών και αλλαγών της τελευταίας στιγμής. Άλλα 6 δισ. ευρώ παραμένουν αδιάθετα.

Εκκρεμούν επίσης σχεδόν 14 δισ. ευρώ σε δημοσιονομική στήριξη, με ορισμένες εκταμιεύσεις να εξαρτώνται από την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Τους τελευταίους μήνες, το ουκρανικό κοινοβούλιο έχει επιβραδύνει την έγκριση κρίσιμων νομοσχεδίων, γεγονός που προκαλεί ανησυχία στις Βρυξέλλες.

Η Επιτροπή αναφέρει ότι είναι έτοιμη να επιταχύνει τις εκταμιεύσεις μέσα στη χρονιά, αλλά εντός του ανώτατου ορίου των 45 δισ. ευρώ.

Μία άμεση προτεραιότητα είναι τα συστήματα αεράμυνας, τα οποία η Ουκρανία χρειάζεται επειγόντως για να αντιμετωπίσει τις συνεχιζόμενες επιθέσεις της Ρωσίας με βαλλιστικούς πυραύλους.

«Τις επόμενες δύο εβδομάδες θα είμαστε ιδιαίτερα απασχολημένοι στο μέτωπο της άμυνας, γιατί γνωρίζουμε τι διακυβεύεται», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος. «Γνωρίζουμε ότι υπάρχει τεράστια αίσθηση επείγοντος και επιταχύνουμε ανάλογα τις ενέργειές μας».

Όταν τα χρήματα συναντούν την πολιτική

Σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αμφιβάλλουν κατά πόσο η προχρηματοδότηση του δανείου θα ήταν εφικτή ή επιθυμητή. Η αλλαγή του χρονοδιαγράμματος θα απαιτούσε νομικές τροποποιήσεις στο αρχικό σχέδιο και θα ανάγκαζε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προσαρμόσει το πρόγραμμα δανεισμού της.

Θα συνεπαγόταν επίσης σημαντικούς πολιτικούς κινδύνους.

Οι 27 ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν στο έκτακτο αυτό δάνειο με την κατανόηση ότι θα εξασφαλίσει σταθερή χρηματοδότηση καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026 και του 2027, μέχρι να τεθεί σε ισχύ ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ένωσης το 2028.

Η επίσπευση μέρους της χρηματοδότησης του 2027 θα μπορούσε συνεπώς να αφήσει την Ουκρανία αντιμέτωπη με νέο χρηματοδοτικό κενό αργότερα μέσα στη χρονιά, χωρίς άμεση εναλλακτική. Τίποτα δεν δείχνει ότι οι ανάγκες του Κιέβου θα είναι μικρότερες το επόμενο έτος, καθώς η Μόσχα εντείνει τις επιθέσεις της.

Το να πειστούν οι ηγέτες της ΕΕ να εγκρίνουν μια νέα γραμμή πίστωσης το 2027, μια χρονιά γεμάτη εκλογικές αναμετρήσεις με υψηλό διακύβευμα, θεωρείται από ορισμένους πολιτικά δύσκολα αποδεκτό.

Μια εναλλακτική θα ήταν να συμβάλουν άλλοι δυτικοί σύμμαχοι στην κάλυψη του ουκρανικού ελλείμματος.

Αξιωματούχοι της ΕΕ, πάντως, παραπονιούνται ότι, με αξιοσημείωτες εξαιρέσεις το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία, οι άλλοι σύμμαχοι δεν έχουν συνεισφέρει όσο αναμενόταν, αφήνοντας το μπλοκ να επωμιστεί ολοένα μεγαλύτερο μέρος του βάρους.

Η στήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που στο παρελθόν ήταν βασικός δωρητής, έχει ουσιαστικά σταματήσει.

Μια πιο φιλόδοξη επιλογή, την οποία έθεσε ο Ζελένσκι στη συνεδρίαση της «Συμμαχίας των Προθύμων» τη Δευτέρα, θα ήταν η χρήση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας.

Η ΕΕ κατέχει περίπου 210 δισ. ευρώ σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, τα περισσότερα εκ των οποίων βρίσκονται στο Βέλγιο.

«Όπου κι αν βρίσκονται αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, πρέπει να βρούμε έναν δίκαιο τρόπο να τα χρησιμοποιήσουμε για την άμυνα απέναντι στον πόλεμο της Ρωσίας», είπε ο Ζελένσκι.

Αρχικά, τα περιουσιακά αυτά στοιχεία αποτελούσαν το Σχέδιο Α της Επιτροπής για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας το 2026 και το 2027. Ωστόσο η αντίσταση, με προεξάρχον το Βέλγιο, ανέτρεψε το σχέδιο τον Δεκέμβριο. Τελικά, οι 27 ηγέτες κατέφυγαν στο Σχέδιο Β: κοινό δανεισμό για τη χορήγηση δανείου 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία.

Παρά την κατάρρευση του Σχεδίου Α, ορισμένα κράτη μέλη παραμένουν πεπεισμένα ότι τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία αποτελούν την τελική λύση και προετοιμάζονται να αναβιώσουν την ιδέα.

«Πρέπει να συμφωνήσουμε να χρησιμοποιήσουμε τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, όχι τα χρήματα των πολιτών της ΕΕ αλλά τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια, για να πληρώσουμε αυτόν τον λογαριασμό», δήλωσε τη Δευτέρα ο πρωθυπουργός της Λετονίας, Άντρις Κούλμπεργκς, στο πλευρό του Ζελένσκι.

«Ο λογαριασμός είναι πολύ υψηλός. Πρόκειται για τεράστια ποσά που πρέπει να καταβληθούν. Γιατί πρέπει οι Ευρωπαίοι πολίτες να πληρώσουν ολόκληρο τον λογαριασμό; Είναι ρωσικός».

Οι αντίπαλοι, ωστόσο, παραμένουν σταθερά αντίθετοι στη χρήση των συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων.

Το Βέλγιο συνεχίζει να ζητά εκτεταμένα μέτρα αλληλεγγύης ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε κίνηση, ενώ η Euroclear, το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα με έδρα το Βέλγιο που διακρατεί το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων, αντιμετωπίζει νομικές προσφυγές από τη Ρωσία.

«Κοιτάζοντας τι συνέβη πέρυσι, δεν βλέπω αυτή τη στιγμή καμία διάθεση να ανοίξει εκ νέου αυτό το ζήτημα. Τα εμπόδια και οι επιφυλάξεις ορισμένων κρατών μελών δεν έχουν αλλάξει», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ.

«Θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε όταν φτάσουμε σε εκείνο το σημείο».