Ruslar hesaplarına el konulabileceği endişesiyle bankadaki paralarını çekiyor

Ruslar, Ukrayna’nın petrol rafinerileri ve lojistik altyapısına yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarının ekonomik krizi derinleştirdiği dönemde, yılın ilk yedi ayında bankalardan yaklaşık 24,4 milyar euro (1,35 trilyon TL) çekti. Bu süreçte, Kremlin’in Ukrayna’daki savaşı finanse etmek amacıyla bireysel mevduatları dondurabileceği veya kamulaştırabileceği yönündeki endişeler de arttı.

Banks.ru finans platformunun verilerine göre nakit talebi mart ayı başında yükselmeye başladı ve artışını sürdürdü. Her ay hesaplardan yaklaşık 300 milyar ruble (169,3 milyar TL) çekildi.

Rusya’nın en büyük yedi bankasından beşinde bireysel mevduatlarda net çıkış kaydedildi.

En büyük kaybı yaşayan Gazprombank’ın mevduatları dört ayda 299,5 milyar ruble (168,7 milyar TL), diğer bir ifadeyle yüzde 10,8 azaldı. Rosselkhozbank’taki mevduat çıkışı ise 270,5 milyar rubleye (152,6 milyar TL) ulaşarak yüzde 15’i aştı.

Rusya’nın en büyük özel bankası Alfa-Bank, mevduatlarının yüzde 5,6’sına karşılık gelen 179,4 milyar ruble (101 milyar TL) kaybetti. Sovcombank’tan 81,7 milyar ruble (46,1 milyar TL), VTB’den ise 20,4 milyar ruble (11,5 milyar TL) çıktı.

Başlangıçta mevduat hacmini koruyan Sberbank’ın müşterileri de nakde yöneldi. Bankadan haziranda 211,6 milyar ruble (119,3 milyar TL), temmuzda ise 31,8 milyar ruble (17,9 milyar TL) daha çekildi. T-Bank ise mevduat hacmini 193 milyar ruble (108,8 milyar TL) artırarak diğer bankalardan ayrıştı.

Rusya Merkez Bankasına göre dolaşımdaki nakit miktarı yalnızca temmuzda 643,4 milyar ruble (362,4 milyar TL) arttı. Bu, yıl başından bu yana kaydedilen en büyük aylık artış oldu. Ağustosun ilk yarısında da 300 milyar ruble (yaklaşık 170 milyar TL) daha çekildi.

Ruslar paralarını neden çekiyor?

Para çekme dalgasının arkasında iki bağlantılı endişe bulunuyor: Ukrayna’nın İHA saldırılarının finansal sistemi istikrarsızlaştırabileceği ve Rus hükümetinin artan savaş maliyetlerini karşılamak için mevduatlara el koyabileceği ya da hesapları dondurabileceği korkusu.

İkinci endişe, yakın dönemde yaşanan gelişmelere dayanıyor. Washington Post’a göre Rus savcılar geçen yıl yaklaşık 51,5 milyar dolarlık (2,46 trilyon TL) özel varlığı devlet kontrolüne geçirdi.

Yetkililer haziranda, tarım şirketi Rusagro’nun kurucusu milyarder Vadim Moshkovich ile bağlantılı yaklaşık 7,6 milyar dolarlık (360,8 milyar TL) varlığa el koydu.

Rus ekonomi gazetesi Vedomosti’ye göre Putin yönetimi aynı zamanda oligarklardan, yetkililerin "gönüllü bağış" olarak tanımladığı ödemeler topluyor. Ağustos ortasına kadar yüz milyarlarca ruble federal bütçeye aktarıldı.

Rus bankaları, Kremlin’in talimatıyla yıllardır savunma sanayisine devlet yönlendirmeli krediler kullandırıyor.

Büyük şirketler de paralarını ülke içindeki düzenleyici kurumların erişemeyeceği alanlara taşıyor. Merkez bankası verilerine göre yalnızca 2026’nın ikinci çeyreğinde Rusya’nın bankacılık sisteminden 9,4 milyar dolardan fazla para çıktı.

Ruslar, 2022’de Ukrayna’nın işgali ve Batı’nın ilk yaptırım dalgasının ardından da bankalardan büyük miktarda para çekmişti.

Merkez bankası sistemi istikrara kavuşturmak için faiz oranını geçici olarak yüzde 20’ye yükseltmiş ve sermaye kontrolleri uygulamıştı. Daha sonra kontroller kaldırılmış ve para çekme dalgası hafiflemişti. Ancak mevcut dalga hem daha büyük ölçekte hem de daha uzun süredir devam ediyor.

Rusya ekonomisinin genel görünümü de kötüleşiyor. Kremlin’in bağımsız olarak doğrulanamayan kendi verilerine göre gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH), 2025’in aynı dönemindeki yüzde 1,2’lik büyümeye karşılık 2026’nın ilk yarısında yalnızca yüzde 0,3 arttı.

Devlete ait kalkınma şirketi VEB’in baş ekonomisti Andrei Klepach, Rusya’nın uzun süreli bir savaşı kazanıp kazanamayacağını kamuoyu önünde sorgulamasının ardından hafta sonu görevden alındı.

Klepach, mayıs ayında Moskova Borsasındaki bir ekonomi forumunda, "Bu yıpratma savaşındaki mücadeleyi kazanamayacağız. Her şeyin çökeceği yanılsaması içindeyiz. Çökmedi ve çökmeyecek. Maliyetlerimiz giderek artıyor," dedi.